Konu: Maliyet Muhasebesi

MALİYET MUHASEBESİ

Satılan malların maliyeti tükenmiş maliyetlere bir örnektir.

Giderler, bir dönemin gelirlerinden düşülen maliyetlerdir.

Dönem içi hammadde alışları + Dönem başı hammadde stoku – Dönem içinde kullanılan hammadde = Dönem sonu hammadde stoku

Bir üretim işletmesinin belli bir dönemdeki faaliyetleriyle ilgili bilgiler 1000 TL olarak şöyledir:
Dönem başı yarı mamul stoku 120 000
Dönem sonu yarı mamul stoku 180 000
Dönem başı mamul stoku 630 000
Dönem sonu mamul stoku 540 000
Dönem içinde tamamlanan malların maliyeti 980 000
Buna göre dönem içinde satılan malların maliyeti 1 070 000 000 TL dir.
Tamamlanan malların maliyeti + Dönem başı mamul stoku – Dönem sonu mamul stoku
= Satılan malların maliyeti
980+630-540=1 070 000 000


Safha maliyeti sistemi ve sipariş maliyeti sisteminde birim maliyetlerin hesaplanma yöntemlerine göre ayırım esas alınır.


Bir üretim işletmesinin belli bir dönemdeki faaliyetleriyle ilgili bilgileri ( milyon TL olarak ) şöyledir:
Dönem başı yarı mamul stoku 115
Dönem sonu yarı mamul stoku 120
Dönem başı mamul stoku 220
Dönem sonu mamul stoku 190
Satılabilir mamullerin maliyeti 755
Buna göre tamamlanan mamullerin maliyeti 535 milyon TL dir.
Tamamlanan mamullerin maliyeti + Dönem başı mamul stoku = Satılabilir mamullerin toplam maliyeti
T+220=755
T=535


Mamullere doğrudan yüklenebilme olanağı açısından bir fabrikada üretimde kullanılan elektrik enerjisi Endirekt maliyettir.


Giderlerin dönem gelirine yüklenmesindeki zamanlamaya göre ayırım gözönüne alınırsa, fabrika binasının aylık yangın sigortası için yapılan gider Mamul (imalat) maliyeti grubu içinde yer alır.


Stok bulundurma maliyetleriyle, sipariş maliyetleri toplamının en az olduğu nokta Optimal sipariş miktarını ifade eder.


Karar verme amaçları açısından, mevcut makinenin net defter değeri Batmış maliyettir. Alınacak kararlardan etkilenmez.


Mamulle ilişkisi açısından, mutfak dolabı imal etmek için kullanılan sunta Direkt malzemedir.



Bir işletmede üretimde kullanılan A malzemesi ile ilgili bilgiler şöyledir:
Tarih Miktar Birim Birim maliyeti (TL) Tutar (TL)
Stok 1 Eylül 300 40 000 12 000 000
Satın alınan 5 Eylül 1 500 44 000 66 000 000
Satın alınan 12 Eylül 1 000 50 000 50 000 000
Üretime verilen 15 Eylül 2 300
Satın alınan 22 Eylül 2 200 55 000 121 000 000
Üretime verilen 28 Eylül 2 000
Bu bilgilere ve son-giren ilk-çıkar (LIFO) yöntemine göre, Eylül ayında üretimde kullanılan malzemenin maliyeti 212 200 000 TL dir.
1000 tanesi 50 milyon
2300-1000=1300
1300 tanesi 57,2 milyon
2000 tanesi 110 milyon
Toplam 217 200 000 TL.


Yukarıdaki bilgilere ve ilk-giren ilk-çıkar (FIFO) yöntemine göre, Eylül sonundaki malzeme stokunun maliyeti 38 500 000 TL dir. 2200-1500=700
700 x 55000=38 500 000



Tamir-bakım ekibinde çalışanların aylık ücretleri endirekt işçilik maliyetlerine örnektir.



Genel imalat maliyetini oluşturan kalemler:
Üretim departmanı yöneticisinin aylığı-makinelerin amortismanı-endirekt malzeme


Kapasite yetersizliği bulunmayan bir işletme, bir müşterinin sipariş ettiği bir mamul partisinin bitirilmesi için fazla mesai yapmak zorunda kalmıştır. Bu fazla mesai farklarını muhasebeleştirmek için Siparişin direkt işçilik maliyetine eklenir.





Bir üretim işletmesinde genel imalat maliyetleri (GİM) üretime direkt işçilik maliyetleri esas alınarak yüklenecektir.
Bütçelenmiş GİM 1 500 milyon TL
Bütçelenmiş direkt işçilik 750 milyon TL
Bu dönem direkt işçilik maliyeti 86 milyon TL
Buna göre, bu dönem maliyetleri yüklenecek genel imalat maliyeti (GİM) 172 000 000 TL dir. (1500/750)*86=172 milyon



Bir üretim departmanına ilişkin 4 aylık tamir bakım maliyetleri şöyledir:
Aylar Makine Saatleri Tamir-Bakım Maliyeti(TL)
1 6 600 779 000 000
2 6 500 772 500 000
3 7 500 837 500 000
4 9 200 948 000 000
Düşük-yüksek noktalar yöntemi uygulayacaktır.(Faaliyet hacmi dikkate alınacaktır.)
Bu bilgilere göre makine saati (MS) başına düşen değişken tamir-bakım maliyeti 65000 TL/MS dir. 948-772,5=17 550
9200-6500=2700
17 550/2700= 65000 TL/MS



Yukarıdaki bilgilere göre aylık sabit tamir ve bakım maliyeti 350 000 000 TL dir.
948 000 000 –(9200 * 65000)=948-598=350 milyon
772 500 000 – (6500*65000)=350 milyon



Tekdüzen Hesap Planının 7/A seçeneğine göre, üretim için kullanılan elektriğin maliyeti, Genel Üretim Giderleri Hesabı fonksiyonel maliyet hesabının yardımcı hesaplarına kaydedilir.


Tekdüzen Hesap Planında 7/A seçeneğindeki maliyet hesapları, Fonksiyonellik esas alınarak büyük defterde düzenlenmiştir.



Maliyet yerleri sınıflaması açısından bir tekstil fabrikasında dokuma departmanı Esas üretim maliyet yeridir.


Bir üretim işletmesinde Döküm ve Montaj olmak üzere iki üretim departmanı mevcuttur. Dökümü yapılan parçalar Montaj Departmanına aktarılmakta ve üretim Montaj Departmanında tamamlanmaktadır. Montaj Departmanı yöneticisinin maaşı maliyet yerleri açısından değerlendirildiğinde bu departman açısından direkt maliyettir.



Esas maliyet yerleri P Q
Yardımcı hizmet Maliyet yeri A %50 %20
Yardımcı hizmet maliyet yeri B % 40 % 60

Toplam maliyetler A
210 000 000
Toplam maliyetler B 300 000 000
Ayrıca yardımcı hizmet maliyet yeri A’nın giderlerinden, yardımcı hizmet maliyet yeri B %30 oranında yararlanmaktadır.Bu bilgilere ve direkt dağıtım yöntemine göre A’dan R’nin alacağı pay 60 000 000 TLdir. 210*20/70=60 milyon



Yukarıdaki bilgilere ve kademeli dağıtım yöntemine göre B’den P’nin alacağı pay 145 200 000 TL dir. 210*30/100 + 300=363 milyon
363 *40/100=145 200 000



Birim maliyetlerinin hesaplanmasında kullanılan yöntemlerin (maliyet sistemlerinin) üretimin teknik özelliğine ve akışına göre yapılacak bir sınıflamasında Safha maliyeti sistemi (veya sipariş maliyeti) yer alır.


maliyet muhasebesi notları-tüm üniteler
http://rapidshare.com/files/33267431...video.rar.html
http://rapidshare.com/files/33267545...abae_.rar.html

maliyet muhasebesi ders notu 2009. final


8.ÜNİTE
SAFHA MALİYET SİSTEMİNDE MAMUL MALİYETİNİN HESAPLANMASI

Safha Maliyet Sistemi;Genellikle aynı tür mamullerin yığın (seri) üretimi nedeniyle oluşturulan maliyet sistemidir.Bu sistemde üretim maliyetleri mamullere tek tek yüklenmeyip grup olarak hesaplanır.(Un, şeker, çimento, cam v.b. üreten işletmeler safha maliyet sistemini kullanır.

Safha Maliyet Sistemi İle Sipariş Maliyet Sistemi Arasındaki Farklar
1-Üretilen mamuller açısından farklılık
2-Maliyetlerin izlenmesi açısından farklılık
3-Kullanılan temel belgeler açısından farklılık
4-Birim maliyetler açısından farklılık

Safha Maliyet Sisteminde Maliyetlerin Hesaplanması
Ortalama Maliyet Sistemi İlk Giren İlk Çıkar (FİFO) Yöntemi
1-Eş Değer Birim Sayısının Hesaplanması
Tamamlanan Miktar + (DSYM x Tam. Der.) 1-Eş Değer Birim Sayısının Hesaplanması
a+b+c
a=DBYM x (1- Tamamlanma Derecesi)
b=Tamamlanan Miktar – DBYM
c=DSYM x Tamamlanma Derecesi
2-Eş Değer Birim Mamul Maliyeti
DBYM Maliyeti + Cari Dönem Maliyeti
Eş Değer Birim Sayısı 2-Eş Değer Birim Mamul Maliyeti
Cari Dönem Maliyeti
Eş Değer Birim Sayısı

Örnek
Dönem Başı Yarı Mamul 1.000
Tamamlanma Dereceleri
Direkt İlk Mad. Malzeme %40
Şekillendirme %30
Dönem Başı Yarı Mamul Maliyeti
Direkt İlk Mad. Malzeme 3.000
Şekillendirme 2.400
Mart Ayında Tamamlanan 6.000
Dönem Sonu Yarı Mamul 2.000

Tamamlanma Derecesi
Direkt İlk Mad. Malzeme %50
Şekillendirme %60
Mart Ayı Giderleri (cari)

Direkt İlk Mad. Malzeme Maliyeti 18.000
Şekillendirme 12.000 Sorular
1-Ortalama maliyet yöntemine göre direkt ilk madde malz. eş değer birim sayısı kaçtır?
Tamamlanan Miktar + (DSYM x Tam. Der.)
EBS = 6.000 + (2.000 x 0,50) = 7.000
2-Ortalama maliyet yöntemine göre şekillendirme eş değer birim sayısı kaçtır?
Tamamlanan Miktar + (DSYM x Tam. Der.)
EBS = 6.000 + (2.000 x 0,60) = 7.200
3-Fifo yöntemine göre direkt ilk madde malzemenin eş değer birim sayısı kaçtır?
a=DBYM x (1- Tamamlanma Derecesi)
a=1.000 x (1 – 0,40) = 600
b=Tamamlanan Miktar – DBYM
b=6.000 – 1.000 = 5.000
c=DSYM x Tamamlanma Derecesi
c=2.000 x 0,50 = 1.000
a+b+c = 600+5.000+1.000 = 6.600


Örnek
Dönem Başı Yarı Mamul 3.000
Tamamlanma Dereceleri
Direkt İlk Mad. Malzeme %30
Şekillendirme %20
Dönem Başı Yarı Mamul Maliyeti
Direkt İlk Mad. Malzeme 2.000
Şekillendirme 1.500
Mart Ayında Tamamlanan 8.000
Dönem Sonu Yarı Mamul 1.500

Tamamlanma Derecesi
Direkt İlk Mad. Malzeme %40
Şekillendirme %30
Mart Ayı Giderleri (cari)

Direkt İlk Mad. Malzeme Maliyeti 20.000
Şekillendirme 10.000 Sorular
1-Fifo yöntemine göre direkt ilk madde malzemenin eş değer birim sayısı kaçtır?
a=DBYM x (1- Tamamlanma Derecesi)
a=3.000 x (1 – 0,30) = 2.100
b=Tamamlanan Miktar – DBYM
b=8.000 – 3.000 = 5.000
c=DSYM x Tamamlanma Derecesi
c=1.500 x 0,40 = 600
a+b+c = 2.100+5.000+600 = 7.700

2-Fifo yöntemine göre direkt ilk madde malzemenin eş değer birim sayısı kaçtır?
a=DBYM x (1- Tamamlanma Derecesi)
a=3.000 x (1 – 0,20) = 2.400
b=Tamamlanan Miktar – DBYM
b=8.000 – 3.000 = 5.000
c=DSYM x Tamamlanma Derecesi
c=1.500 x 0,30 = 450
a+b+c = 2.400+5.000+450 = 7.850

1


Örnek
Dönem Başı Yarı Mamul 5.000 adet
Dönem Başı Yarı Mamul Stok Maliyeti
Direkt İlk Mad. Malzeme 30.000 TL
Şekillendirme 10.000 TL

Dönem Başı Yarı Mamul Tamamlanma Dereceleri
Direkt İlk Mad. Malzeme %30
Şekillendirme %60

Üretime Başlanan 30.000 adet
Üretimi Tamamlanan 20.000 adet
Dönem Sonu Yarı Mamul Stok 15.000 adet

Dönem Sonu Yarı Mamul Tamamlanma Derecesi
Direkt İlk Mad. Malzeme %40
Şekillendirme %30

Üretim Maliyeti
Direk İlk Madde Malzeme 148.500
Şekillendirme 89.500 Sorular
1-Ortalama maliyet yöntemine göre direkt ilk madde malzeme eş değer birim sayısı kaçtır?
Tamamlanan Miktar + (DSYM x Tam. Der.)
EBS = 20.000 + (15.000 x 0,40) = 26.000
2- Ortalama maliyet yöntemine göre şekillendirme eş değer birim sayısı kaçtır?
Tamamlanan Miktar + (DSYM x Tam. Der.)
EBS = 20.000 + (15.000 x 0,30) = 24.500
3-Fifo yöntemine göre direkt ilk madde malzemenin eş değer birim sayısı kaçtır?
a=5.000 x (1 – 0,30) = 3.500
b=20.000 – 5.000 = 15.000
c=15.000 x 0,40 = 6000
a+b+c = 3.500+15.000+6000 = 24.500
4-Fifo yöntemine göre şekillendirme eş değer birim sayısı kaçtır?
a=5.000 x (1 – 0,60) = 2.000
b=20.000 – 5.000 = 15.000
c=15.000 x 0,30 = 4.500
a+b+c = 2.000+15.000+4.500 = 21.500

9.ÜNİTE
SAFHA MALİYETİ SİSTEMİNDE MAMUL MALİYETİNİN HESAPLANMASI
(ÇOK SAFHALI)

İki safhalı üretimin gerçekleştirildiği işletmelerde, üretime başlanan işlem merkezi (A)’da işlem göre birimler, tamamlanmak üzere işlem merkezi (B)’ye devredilmekte ve işlem merkezi (B)’de işlem görüldükten sonra mamul stoklarına devredilmektedir.

Örnek
A B
Dönem Başı Yarı Mamul Stok 1.500 750
Tamamlanma Dereceleri
Direkt İlk Madde Malzeme
Şekillendirme
%70
%80
%60
%40
Dönem Sonu Stok Maliyeti
İşlem Merkezi (A dan devir)
2.500
Direkt İlk Madde Malzeme 15.000 12.000
Şekillendirme 13.000 14.000
Üretime Başlanan 7.000 5.000
Üretimi Tamamlanan 6.000 4.000
Tamamlanma Dereceleri
Direkt İlk Madde Malzeme
Şekillendirme
%40
%30
%50
%60
Üretim Maliyeti
Direkt İlk Madde Malzeme
Şekillendirme
20.500
12.500
18.000
13.000

Sorular
1-Fifo yöntemine göre direkt ilk madde malzemenin eş değer birim sayısı kaçtır?(İşlem Merkezi A)
a=1.500 x (1 – 0,70) = 450
b=6.000 – 1.500 = 4.500
c=2.000 x 0,40 = 800
a+b+c = 450+4.500+800 = 5.750
2-Direkt ilk madde malzeme eş değer birim maliyeti ne kadardır?(İşlem Merkezi A)
20.500 = 3,56
5750 3-Fifo yöntemine göre şekillendirme eş değer birim sayısı kaçtır?(İşlem Merkezi A)
a=1.500 x (1 – 0,80) = 300
b=6.000 – 1.500 = 4.500
c=2.000 x 0,30 = 600
a+b+c = 3000+4.500+600 =5.400
4-Ortalama maliyet yöntemine göre şekillendirme eş değer birim sayısı kaçtır?(İşlem Merkezi B)
EBS = 4.000 + (1.500 x 0,60)
= 4.900

10.ÜNİTE
KAYIPLARIN SAPTANMASI VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİÜretim Kayıpları;Oluşum zamanlarına göre üretim kayıpları ve niteliklerine göre üretim kayıpları olmak üzere ikiye ayrılır.
2

Oluşum Zamanlarına Göre Üretim Kayıpları
1-Kusurlu Mamul 2-Bozuk Mamul 3-Artık 4-Fire

Niteliklerine Göre Üretim Kayıpları
1-Normal Fire 2-Anormal Fire

1-Kusurlu Mamul;Üretim işletmelerinde istenilen kalite ve standartlara uygun olmayarak çıkan mamullerdir. Kusurlu mamuller ek maliyete tabi tutulurlar.Katlanılan bu maliyet sadece kusurlu mamullere yüklenileceği gibi dönemdeki tüm mamullere yüklenilebilir.Ek işleme tabi tutulması gereken birimlerdir.

Örnek1;X işletmesinde toplam 200 adet masa üretilmiştir.Kalite kontrol noktasında 30 adet masanın standartlara uygun olmadığı tespit edilmemiştir.Birim maliyetler şöyledir.
Direkt İlk Madde Malzeme 6 Ek Maliyet
Direkt İşçilik 4 Direkt İşçilik 3
Genel Üretim Maliyeti 2 Genel Üretim Maliyeti 1
Bu verilere göre ek maliyet sonrası birim maliyet ne kadar olmalıdır?
200 x 12 = 2400  30 x 4 = 120  2400 + 120 = 2520  2520 / 200 = 12,6

Örnek2;Yukarda ki verilere dayanılarak mamullerin tanesi 18 liradan satılırsa ve kusurlu mal olmadığı varsayılırsa kar marjı ne kadar olur?
200 x 18 = 3600  200 x 12 = 2400  3600 – 2400 = 1200  1200 / 3600 = 0,33

------------------------------------------/--------------------------------------
Direkt İlk Madde Malzeme XX
Direkt İşçilik XX Üretimde kullanılan maliyetlerin
Genel Üretim Maliyetleri XX muhasebeleştirilmesi
İlgili Hesap XX
-----------------------------------------/---------------------------------------
------------------------------------------/--------------------------------------
Direkt İşçilik XX Kusurlu mamullerde ek maliyetin
Genel Üretim Maliyetleri XX muhasebeleştirilmesi
İlgili Hesap XX
-----------------------------------------/---------------------------------------
2-Bozuk Mamul;Üretim süreci sonunda beklenilen kalite ve fiziksel ölçülere sahip olmayan bozuk veya ıskonto durumdaki mallarda bozuk mamullerin ek maliyetine katlanılması ekonomik olmayacağından hurda değeri ile satılır yada atılır.Normal oranda ortaya çıkan bozuk mamullerin maliyeti sağlam mamullere yüklenebilir. Anormal oranda ortaya çıkacak bozuk mamullerin maliyeti ise doğrudan sonuç hesaplarına aktarılır.

Örnek;X işletmesinde toplam 100 adet sandalye üretilmiştir.Kalite kontrol aşamasında 20 adetinin bozuk olduğu tespit edilmiştir.Birim maliyetler şöyledir.
Direkt İlk Madde Malzeme 10
Direkt İşçilik 8
Genel Üretim Maliyeti 5
Sağlam sandalyeler tanesi 50 liradan satılmıştır.Bozuk sandalyeler ise tanesi 10 liradan satılmıştır.Bozuk mamullerin hasılatı işleme dahil edildikten sonra sağlam mamullerin birim maliyeti ne kadar olur?
100 x 23 =2300  20 x 10 = 200  2100 / 80 = 26,25

Örnek;X işletmesinde 150 adet mamul üretilmiştir.30 adeti bozuk çıkmıştır.Sağlam mamullerin birim satış fiyatı 5 liradır.Birim maliyetler şöyledir.
Direkt İlk Madde Malzeme 10
Direkt İşçilik 8
Genel Üretim Maliyeti 5
Bozuk mamullerin satış geliri toplam üretim maliyetinden düşüldükten sonra sağlam mamullerin birim maliyeti ne kadardır?
150 x 34 = 5100  30 x 5 = 150  5100 – 150 = 4950  4950 / 120 = 41,25

11.ÜNİTE
MALİYET-HACİM-KAR ANALİZİ

İşletmelerin faaliyet aralığında belli bir zaman içersindeki gelirler maliyetler ve kar arasındaki ilişkiyi sistemli olarak araştıran süreçtir.
3


Maliyet-Hacim-Kar Analizi Hangi Kararların Alınmasına Yardımcı Olur?
1-Hangi ürünlerin üretileceği ya da satılacağı
2-Hangi fiyatlandırma politikasının izleneceği
3-Hangi pazarlama stratejisinin uygulanacağına karar verilir.

Maliyet-Hacim-Kar Analizinde Kullanılan Kavramlar
1-Toplam Maliyetler 2-Faaliyet Karı 3-Net Kar 4-Katkı Payı 5-Katkı Oranı

Katkı Payı
Birim Satış Fiyatı-Birim Değişken Gider Katkı Oranı
Birim Satış Fiyatı-Birim Değişken Gider
Birim Satış Fiyatı

Başa baş (Kara Geçiş) Noktası;İşletmenin toplam gelirlerine eşit olduğu yani karın sıfır olduğu satış miktarı ya da tutarıdır.Matematiksel ve grafiksel yöntem olmak üzere ikiye ayrılır.
1-Matematiksel Eşitlik Yöntemi
*Katkı Payı İle Başa baş Satış Miktarının Hesaplanması = Toplam Sabit Maliyetler
Katkı Payı
*Katkı Oranı ile Başa baş Satış Tutarının Hesaplanması = Toplam Sabit Maliyetler
Katkı Oranı
Örnek;ABC imalat işletmesinde toplam sabit maliyetler 10.000 TL birim satış fiyatı 100 TL birim değişken maliyeti 60 TL ise başa baş satış miktarı kaç adettir?
Başa baş Satış Miktarı = Toplam Sabit Maliyetler = 10.000 = 250 adet
Birim Satış Fiyatı – Birim Değişken Maliyetler 100-60

Örnek;ABC imalat işletmesinde toplam sabit maliyetler 5.000 TL birim satış fiyatı 500 TL birim değişken maliyetler 400 TL ise başa baş satış tutarı kaç TL’dir?
Başa baş Satış Miktarı = Toplam Sabit Maliyetler = 5.000 = 25.000 TL
Birim Satış Fiyatı – Birim Değişken Maliyetler 500-400
Birim Satış Fiyatı 500
Hedeflenen Net Kar ile Başa baş Noktası (Hedeflenen Satış Miktarı) Nasıl Hesaplanır?
Hedeflenen Satış Miktarı = Toplam Sabit Maliyetler + Hedeflenen Kar
Birim Katkı Payı
Örnek;ABC imalat işletmesinde Toplam Sabit Maliyetler 20.000 TL’dir.İşletme Başa baş satış miktarında 5.000 TL kar elde etmek istemektedir.Birim satış fiyatı 300 TL birim değişken maliyetler 100 TL ise hedeflenen satış miktarı kaç adet olmalıdır?
Hedeflenen Satış Miktarı = Toplam Sabit Maliyetler + Hedeflenen Kar = 20.000 + 5.000 = 25.000 = 125 Adet
Birim Katkı Payı 300 – 100 200

Örnek;ABC işletmesinde üretilen 100 adet birim, 1.000 TL/adet üzerinden satılmıştır.Birim değişken maliyetler 200 TL toplam sabit maliyetler 50.000 TL ise katkı payı kaç TL’dir. 1000 - 200 = 800
Yukarıdaki verilere göre Net Kar veya Zararı kadardır?
Satışlar (100 Adet x 1.000 TL/adet) = 100.000 TL
Değişken Maliyetler (100 Adet x 200 TL/adet) = 20.000 TL
Katkı Payı 80.000 TL
Sabit Maliyetler (-) -50.000 TL
Net Kar 30.000 TL

Karı Etkileyen Faktörlerdeki Değişikliklerin Analiz Sonuçlarına Etkisi Nasıldır?
1-Ürün satış fiyatındaki değişikliklerin analiz sonuçlarına etkileri
2-Birim değişken maliyetlerdeki değişikliklerin analiz sonuçlarına etkileri
3-Toplam sabit maliyetlerdeki değişikliklerin analiz sonuçlarına etkileri
4-Birden fazla faktörde aynı anda oluşan değişikliklerin analiz sonuçlarına etkileri

Ürün Satış Fiyatındaki Değişikliklerin Analiz Sonuçlarına Etkileri;Birim satış fiyatındaki değişiklik başa baş noktasını etkiler.Diğer faktörler değişmeksizin satış fiyatındaki artış katkı oranını ya da payını artıracaktır. Bu artış başa baş noktasının daha düşük düzeyde gerçekleşmesine neden olabilir.

Birim Değişken Maliyetlerdeki Değişikliklerin Analiz Sonuçlarına Etkileri;Birim değişken maliyet arttığında katkı payı ve katkı oranı düşer.Yüksek faaliyette başa baş hacmini yakalamasına neden olur.

Toplam Sabit Maliyetlerdeki Artışların Analiz Sonuçlarına Etkileri;Toplam sabit maliyetlerdeki artış net kar üzerinde etkiye neden olacaktır.Sabit maliyet artarsa kar azalır. 4
Birden Fazla Faktörde Aynı Anda Oluşan Değişikliklerin Analiz Sonuçlarına Etkileri;Talebi esnek olan bir ürünün birim satış fiyatındaki değişikliklerin satış miktarını değiştirilebileceği düşünülür.
12. ÜNİTE
PLANLAMA ve KONTROL ARACI OLARAK BÜTÇELER
Bütçe;Planların rakamsal ifadesine bütçe denir.Bütçeler finansal raporların aksine tahmini değerler üzerinden hazırlanır.
Bütçenin Amaçları;
-Yıllık faaliyetlerin planlanması
-Farklı bölümlerdeki eşgüdüm
-İşletme amaçlarına ulaşmada güdülemek
-Yöneticinin başarısını değerlendirmek
-Diğer bölüm yöneticilerine planları aktarmak
Bütçelerin Hazırlanması İkiye Ayrılır;1-Kabul ettirilen bütçe, 2-Katılımlı bütçe
Bütçe Dönemleri;Bütçeler için genellikle bir yıl dikkate alınır.Ancak 3 aylık 6 aylık ve birkaç yıllık bütçelerde hazırlanabilir.
Bütçe Süreci;
1-İlkelerin belirlenmesi
2-İlk teklif
3-Birleşme ve gözden geçirme
4-Görüşmeler ve düzeltmeler
5-Ayrıntılı plan teklifi
6-Onay

Bütçeleme Sürecinin Bileşenleri;
1-Satış Bütçesi
2-Üretim Bütçesi
3-Direkt İlk Madde ve Malzeme Bütçesi
4-Direkt İşçilik Bütçesi
5-Genel Üretim Giderleri Bütçesi
6-Üretilecek Ürünlerin Maliyeti Bütçesi
7-Satılacak Ürünlerin Üretim Maliyeti Bütçesi
8-Pazarlama, Satış, Dağıtım ve Genel Yönetim Giderleri Bütçesi
9-Nakit Bütçesi
10-Proforma Gelir Tablosu
11-Proforma Bilanço

1-Satış Bütçesi;Genel bütçenin hazırlanmasındaki başlangıç noktasıdır.Gelecek dönemlerde satılması düşünülen ürüne ilişkin miktar ile birim fiyatın çağrılması sonucu belirlenebilecek satış geliri açıklanır.
2-Üretim Bütçesi;Gelecek dönemde üretilecek ürün miktarını belirlemek ve üretimi organize etmek için hazırlanan bütçedir.Satış Miktarı + Dönem Sonu Stok Miktarı –Dönem başı stok miktarı
3-Direkt İlk Madde Malzeme Bütçesi;Miktar ve satın alma bütçesi olarak iki kısma ayrılır.Miktar bütçesi üretim bütçesi yardımıyla hazırlanır.
4-Direkt İşçilik Bütçesi;Üretim miktarı için belirlenen toplam işçilik süresi ile saat başına ücretin çarpımına eşittir.
5-Genel Üretim Giderleri Bütçesi;Üretimle ilgili tüm en direkt unsurların yer aldığı bütçedir.Bu bütçe hesaplanırken değişken ve sabit genel üretim maliyetleri ayrı ayrı hesaplanır.
6-Üretilecek Ürünlerin Üretim Maliyeti Bütçesi;Üretimde kullanılan direkt ilk madde ve malzeme maliyeti, direkt işçilik maliyeti ve Genel Üretim giderleri dikkate alınarak hazırlanır.Direkt ilk madde ve malzeme maliyetleri; (+)Direkt İşçilik Maliyetleri, (+)Genel Üretim Maliyetleri (+) DBYM Stoklarının Maliyeti (-) DSYM Stoklarının Maliyeti
7-Satılacak Ürünlerin Maliyeti Bütçesi;Satılacak ürünlerin üretim maliyetleri hesaplanırken işletmenin dönem başı ve dönem sonu ürünlerinin maliyetinin dikkate alınması gerekir.
8-Pazarlama Satış Dağıtım ve Genel Yönetim Giderleri Bütçesi;Bütçe dönemi içinde üretim maliyetleri dışında oluşan maliyetlerin belirlendiği bütçedir.
9-Nakit Bütçesi;İşletmeler dönemler itibariyle nakit giriş ve çıkışları ile ortaya çıkan nakit açığı veya fazlasının belirlendiği bütçedir.Nakit bütçesi dört temel bölümden oluşur;
a)Nakit girişleri bölümü
b)Nakit çıkışları bölümü
c)Nakit fazlası veya açığı bölümü
d)Finansman bölümü
5
10-Proforma (Bütçelenmiş) Gelir Tablosu;İşletmenin gelecek döneme ait bütçelenmiş faaliyet sonuçlarını brüt satışlardan başlayarak kar yada zarara kadar gösteren bütçedir.Bu bütçe yardımı ile gelecek dönemde faaliyetlerin ne kadar karı olacağı önceden tahmini olarak ortaya konur.
Satışlar – Satılan Malın Maliyeti =Brüt Satış Karı
Brüt Satış Karı – Faaliyet Giderler = Faaliyet Karı
Vergi Öncesi Kar – Kurumlar Vergisi = Net Kar

11-Proforma (Bütçelenmiş) Bilanço;Bütçe dönemi içersinde yerine getirilmesi gereken tüm faaliyetler gerçekleştirilmiş ise işletmenin gelecek bütçe dönemi sonunda hangi finansal durumla karşılaşacağını gösteren tahmini rapora denir.

13 ÜNİTE MALİYET KONTROLÜ VE STANDART MALİYETLER YOLUYLA SAPMA ANALİZİ

Standartlar birim yada tutar olarak ifade edilirken bütçeler toplam miktar veya tutar olarak ifade edilir.

Standart maliyetleme sistemi kontrol amacıyla nasıl kullanılır : önceden belirlenmiş standar performans düzeyi , fiili performans düzeyi , standart ile fiili performansın karşılaştırılması.
Sapmalar hangi kriterlere göre değişir: işletmenin büyüklüğüne göre , işl türüne göre , üretim sürecine göre.

Standart maliyetlerin belirlenmesi : dimm belirlenmesi , d.i.ş , değişken genel üretim maliyeti sapmaları belirlenmesi , gözden geçirme onay

Standart sınıflandırma : ideal sınıflandırma , uygulanabilir sınıflandırma

İdeal sınıflandırma : her şeyin tıkırında devam ettiği verimin yüksek olduğu standartlardır.
Uygulanabilir sınıflandırma : başarılabilir standarlardır
Değişken genel üretim maliyetleri standardı : 2 ye ayrılır miktar sapması , fiyat standardı .
D.i.m.m sapmaları hesaplama
Sapma hesaplama Fiyat sapması : (fiili fiyat – standart fiyat) x fiili miktar
Miktar sapması : (fiili miktar – standart miktar)x standart fiyat
D.i.Ş sapmaları hesaplama
Ücret sapması : (fiili ücret – standart ücret) x fiili süre
Verim süre sapması: (fiili süre-standart süre) x standart ücret
Genel üretim maliyeti sapmaları nelerdir : değişken genel üretim maliyeti – bütçe sapması verim sapması
Sabit genel üretim maliyeti – bütçe sapması kapasite sapmasıdır.
Değişkende ..Bütçe sapması : (fiili yükleme oranı-standart yükleme oranı) x fiili süre
“ Verim sapması : (fiili süre – standart süre) x standart yükleme oranı

14 ÜNİTE KARAR SEÇENEKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNDE MALİYET BİLGİLERİNİN KULLANILMASI

Temel kavramlar : karar : amaca ulaşmak için en uygun olanı seçmedir.
Karar alma : az harcamayla daha fazla değer elde etme ..
Karar alanı : bir yöneticinin etkilediği grup.

Maliyet muhasebe bilgi sisteminde kullanılan bilgiler. : mamul maliyetini hesaplama , planlama , performans değerleme , maliyet kontrolü , özel yönetim kararlarını alınması

Karar seçeneklerinin değerlendirmesinde maliyet sınıflandırma : rutin kararlar : günlük olağan kararlardır.
Rutin olmayan kararlar : işl gelecekteki karlılığını etkileyecek özel kararlardır

Karar alınmasını etkileyecek maliyetler : geçerli maliyetler , batmış maliyetlerdir.
Geçerli maliyetler ise : ek maliyet ve fırsat alternatif maliyetlerdir.
Geçerli maliyet : geleceğe ilişkin olma , karar seçenekleri arasında farklılık göstermedir.
Ek maliyet nedir : bir seçeneğin diğer seçeneğe tercih edilmesi durumda ortaya çıkan maliyettir.
Fırsat maliyet : belli amaca ulaşmak için diğer amaçtan vazgeçilmesi durumunda.. işletme kendine ait depoyu kiraya vermeyip kendisin kullanması .
Batmış maliyet : alınacak kararları etkilemeyen karar almada göz önünde olmayan maliyettir.
Maliyet bilgilerinin kullanılması gerektiren karar türleri : indirimli fiyat talep eden bir siparişin kabul yada reddedilmesi , zararda görülen bir mamülün üretimin sürdürülmesi yada durdurulması bir makine teçhizatın yenilenmesi yada yenilenmemesi..

Fiyatlama nedir : işlt ürettiği mamül yada hizmetlerin satış değerlerinin üst yönetim tarafından belirlenmesidir.3 kişilere satabilecekleri gibi işletmenin diğer departmanınada satabilirler.

Fiyatlamanın amaçları : cari karın en çoklanması , hedef kar yatırım oranın , Pazar payı derinliğine inme , satış gelirinin en çoklanması , pazarın kaymağını alma


Fiyatlama kararlarını etkileyen çıkar gurupları : aracı kurumlar , rakipler , üretim faktörleri sahipleri , devlet , işletmenin diğer bölüm yöneticileri

Fiyatlama sürecinde göz önünde tutulması gerekenler : mamul yada hizmet malın üretim ve satın alma maliyeti
-mamul hizmet yada mala olan talep – rekabet durumu – hedeflenen Pazar payı – pazarın kaymağını alma yada pazarın derinliğine girme stratejisi , pazarlama karmasının diğer unsurları ..

Kısa dönemde hangi fiyatlar uygulanabilir : farklaştırılmış fiyatlama politikası , değişken maliyetleri karşılayan fiyatlar , damping fiyatlar

Fiyatlamada temel teşkil eden maliyetleri etkileyen faktörler : enflasyon , mamulun özeliğinde meydana gelen değişiklikler , üretim hacminde değişiklik , teknolojik gelişmeler verimlilik
Fiyatlama yöntemleri : tam maliyete göre , değişken maliyet , hedeflenen kar / varlıklar oranına göre , zaman ve malzemeye göre , hedef maliyete göre faaliyet temelli maliyete göre..

Tam maliyet göre : dimm + diş + g.ü.g üretim maliyetlerinin toplamıdır.
Değişkene göre : bütün maliyetler alınır sabit hariç katkı payına göre hesaplanır üzerine eklenir
Hedef maliyete göre : satış fiyatı – kar
Faaliyet temeli : her kaynak tüketiminden ne ölçüde sorumlu olduğu saptamada yanıltıcı sonuçlardan dolayı f. T kullanılır. Maliyet + karmarjı… kar / toplam satışlar.

15 ÜNİTE MERKEZ KAÇ FAALİYETLERİN KONTROLU

Örgüt nedir: çeşitli amaçlara ulaşmak için birlikte çalışmayı kabul etmiş kişiler topluluğuna denir.

Düzey (kademe): işletmenin amacına doğrudan yönelik pazarlama satış dağıtım yapan birimler e denir

Kurmay birimler : işl düzey birimlerine yüksek düzey yöneticilerine uzmanlık hizmeti sağlayanlara denir

Örgüt şeması ve genel müdürlüğüne bağlı birimler : insan kaynakları ,ar-ge , üretim planlanlama , satış paz. Bölümleridir.

Düzey kademe bağlı birimler : a departman müdürü , b. Dep müd. C dep müd

Alt birimler : x , y , z birimlerdir.

Not : sorumlu bir yöneticinin başkanlığındaki her birine sorumluluk merkezi denir
.
Kontrol süreci : yönetim işlevlerinden olan planlama kontrol işlevlerinin tamamına denir.

Yönetsel kontrol : hedef amaçlar için özendirme motive vs denir.

Yönetsel kontrol temel verileri : hedefler , amaçlar , stratejiler , politikalar , programlar

Yönetsel kontrol süreci muh gereksinime duyulan evreler : bütçeleme , uygulama , sonuçları kaydetme , raporlama , analiz

Merkez kaç (yönetim) nedir : çeşitli birimlere ayrılmış işletmede üst düzey yönetimden alt düzey yönetimlerine doğru tüm kararların verildiği yönetim tarzıdır.
Yetki nedir : amaca ulaşmak için uygun görülen faaliyetlerin yapılması yada yapılmaması.
.
Sorumluluk : üst görevin yüklediği bir astın görevi yerine getirmek amacıyla gerekli olan faaliyeti yapma.

Sorumluluk merkezi hiyerarşik yapısı : gen müd , hat ve kurmay departmanları , sorumluluk merkezleri

Sorumluluk merkezleri : maliyet , gelir , kar , yatırım merkezleridir
Sorumluluk muhasebesi : çeşitli kademelerde bulunan yöneticiler arasında maliyetlere bilgi akışını sağlayan sistemdir
Sorumluluk raporları : işletme yönetime neyin nerede nasıl olduğunu gösteren temel kontrol aracına denir
Transfer fiyatlaması : işletmenin bir bölümünün diğer bölümüne sattığı mamul yada hizmet için oluşturulan fiyattır

Transfer fiyatı uygulaması koşulları : yetenekli yöneticilerin var olması , belirli bir piyasa Pazar fiyatının olması , yön anlaşabilme ve pazarlık olanığına sahip olması , y.b.s yeterli olması

Transfer fiyatlaması yöntemleri : Pazar piyasa temelli , maliyet temelli , pazarlık temelli , ikili transfer fiyatlamasıdır
.
Transfer fiyatlaması belirlenirken : vergi oranı i nakit transfer oranı gümrük vergi tarife , döviz , işgücü hammadde , Pazar olanakları



maliyet muhasebesi ders notu 2009.. ara sınav


Maliyet Muhasebesi:Üretilen mal ve hizmetlerin maliyetlerinin kontrolü maliyet oluş yerleri ve ilgili oldukları mal veya hizmet cinsinden gelir ve giderlerinin izlenmesine yardımcı olan hesap ve kayıt sistemidir.
Maliyet Muhasebesinin Amaçları Nelerdir; (*)
1-Mamül maliyetini hesaplar
2-Mamül maliyetini kontrol eder
3-Planlamaya yardımcı olur
4-Özel yönetim kararları
Not:Planların sayısal ifadesine bütçe denir.
Genel Muhasebe ile Maliyet Muhasebesi Arasındaki Farklar 1-Genel muhasebe ticari işlemler tarafından, Maliyet muhasebesi üretim işletmeleri tarafından kullanılır.
2-Genel muhasebe dışa yöneliktir, Maliyet muhasebesi içe yöneliktir.
3-Genel muhasebede para birimi kullanılır, Maliyet muhasebesinde ölçü birimleri kullanılır.
4-Genel muhasebe Genel Kabul Görmüş Muhasebe ilkeleri üzerinden, Maliyet muhasebesi tahmini değerler üzerinden değerlendirilir.
Not:Genel muhasebe mali tabloları hazırlayabilmek için maliyet muhasebesinden yararlanılır.
-Dönem sonu mamül ve yarı mamül maliyetlerinin hesaplanabilmesi için maliyet muhasebe-sinden yararlanılır.
-Mamüllerin birim maliyetlerinin hesaplanabilmesi için genel muhasebeden yararlanılır.
Bilanço:Bir işletmenin belli bir tarihteki varlık ve kaynaklarının gösterildiği tablodur.
Gelir Tablosu:Bir işletmenin belli bir faaliyet dönemi sonunda net kar zarara kadarki verileri gösteren mali tablodur.
Satılan Malın Maliyeti;Örnek:X işletmesinde üretilen mamül maliyeti 4000 dönem başı mamül stokları 1000 dönem sonu mamül stokları 500 ise satılan malın maliyeti ne kadardır?
Dönembaşı + Dönemiçi – Dönem Sonu = (1000+4000)-500=4500 Sat. Malın Maliyeti 4500
Örnekönem başı direk ilk madde malzeme stoku 100 ytl lik dönem içi direk ilk madde malzeme alımı 1800 ytl lik dönem sonu direk ilk madde malzeme stoku 300 ytl lik ise kullanılan direk ilk madde malzeme maliyeti ne kadardır. D.başı Dir. İlk Md. Mlz+Dönemiçi – D.sonu Dir. İlk Md. Mlz (100+1800)-300=1600
Maliyet Muhasebesinin Temel Kavramları
1-Maliyet:Bir iktisadi kıymeti elde edebilmek için katlanılan fedakarlık ve yapılan harcama
2-Harcama:Ödeme veya ödeme vaadine harcama denir.
3-Gider:Gelir elde edebilmek için ödenen maliyettir.
4-Zarar:Karşılıksız tükenmeye denir.
5-Hasılat:Mal veya hizmet satışından veya faaliyet dışı varlık satışından elde edilen tutardır.
6-Maliyet Gideri:Üretim amacıyla varlık tüketildiğinde tüketilen varlığın maliyet değerinin gidere dönüştüğü noktadır.
Maliyet Muhasebesi Sistemleri
Maliyet Muhasebesi Sistemlerini Etkileyen Faktörler
1-İşletmenin büyüklüğü, 2-Kullanılan mamül cinsi, 3-Örgüt yapısı, 4-Üretim tekniği, 5-Yöneticilerin gereksinim duyduğu bilgilerin niteliği


Maliyet Muhasebesi Kaça Ayrılır?
1-Kullanılan rakamların fiili olup olmamasına göre maliyetleme;
a)Tahminlere dayalı:Geçmişteki verilere ve gelecekteki olası sonuçlara bakarak yapılan istatistiksel hesaplamalardır.
b)Standart maliyetleme:Bilimsel ve teknik esaslara göre yapılan hesaplamalardır.
2-Maliyetlerin tümümün ele alınıp alınmamasına göre maliyetleme;
a)Tam maliyetlemeirekt ilk madde malzeme, direk işçilik, genel üretim giderleri
b)Kısmi maliyetlemeirek ve Değişken maliyet olmak üzere ikiye ayrılır.
-Direk maliyetDirekt ilk madde malzeme, direkt işçilik
-Değişken maliyetDirekt ilk madde malzeme, direkt işçilik, değişken maliyetler
3-Üretim eylemlerinin niteliğine göre maliyetleme;
a)Sipariş maliyetleme:Müşteri istekleri doğrultusunda üretim yapan işletmeler tarfından kullanılır.
b)Safha maliyetleme:Genellikle aynı cins mamüllerin yığın üretiminde kullanılır.
7-A Seçeneği;
Giderlerin yapıldıkları anda büyük defter hesaplarına fonksiyon esasına göre kayıt yapılırken yardımcı defterlere çeşit ve gider yerleri açısından kayıt yapıldığı yöntemdir.7-A Seçenekleri; a)Direkt ilk madde malzeme, b)Direkt işçilik, c)Genel üretim giderleri, d)Hizmet üretim maliyeti,e)Ar-Ge, f)Pazarlama satış dağıtım, g)Genel yönetim giderleri,h)Finansman giderleri
İLK MADDE VE MALZEME MALİYETLERİ (2 ÜNİTE)
Üretimde kullanılan tüm ilk madde malzeme maliyetlerinin parasal tutarıdır.
a)Direkt İlk Madde Malzeme;Ürünün temel yapısını oluşturur.Üretilen ürünün bünyesine girer.Hangi ürün için ne kadar hazırlandığı izlenilebilen maliyetlerdir.
b)En Direkt İlk Madde Malzeme;Direkt ilk madde malzemeye nazaran daha önemsizdir. Üretilen ürünün yapısını oluşturmaz.(Tahta Sunta Dir.İlk Md. Mlz.- Tutkal Cila Vida En Dir.)
Endirekt yardımcı ve işletme malzemesi olarak ikiye ayrılır.(Yardımcı malzeme düğme tutkal vb işletme malzemesi ise deterjan yağ vs)
Yardımcı Malzeme:Ürünün bünyesine giren en direkt malzemedir
İşletme Malzemesi:Ürünün bünyesine girmeyen ancak üretimin kesintisiz sürdürülebilmesi için gerekli olan malzemedir.
Üretim İşletmelerinden İlk Madde ve Malzeme Hareketleri
Tedarik  Depolama  Üretime Sevk
Not:Tam zamanlı envanter yönteminde modern stok yönetimi küçük partiler halinde sık aralıklarla istenilen kalitede malzeme alınır.
İlk Madde Malzeme Hareketlerinde Kullanılan Belgeler;
a)İlk Madde Malzeme Satın Alma İstek Fişi:Üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin tedarik edilmesi için satın alma bölümüne gönderilen belgedir.Atölye şefi veya ustabaşı tarafından düzenlenir.İlk madde ve malzemenin nitelik ve niceliğini gösterir.
b)Stok Kartı:Teslim alma raporuna dayalı olarak ambara giren her ilk madde ve malzeme için açılan karttır.
c)İlk Madde Malzeme İstek Fişi:Atölye şefleri tarafından üretimde gereksinim duyulan ilk madde malzemenin ambardan çekilmesi için kullanılır.




İlk Madde Malzeme Değerleme Yöntemleri
1-Ortalama Maliyet Yöntemi
2-İlk Giren İlk Çıkar (Fifo)
3-Son Giren İlk Çıkar (Lifo)
4-Sabit Fiyatlarla Değerleme Yöntemi
5-Piyasa Fiyatı Yöntemi
6-Piyasa Fiyatı ve Alış Maliyetinden Düşük Olanıyla Değerleme Yöntemi
Fifo Yöntemi
İlk satın alınan ilk madde malzemenin öncelikle üretime sevk edileceğini varsayan yöntemdir.
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 10 5
11 Mayıs Alım 20 6
18 Mayıs Üretime Sevk 25 -
22 Mayıs Alım 20 7
29 Mayıs Üretime Sevk 15 -
Soru:Fifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır.?
10 x 5 = 50 5 x 6 = 30 140+100=240  Üretime Sevk Maliyeti
15 x 6 = 90 10 x 7 = 70
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 30 7
11 Mayıs Alım 10 5
18 Mayıs Üretime Sevk 35 -
22 Mayıs Alım 20 4
29 Mayıs Üretime Sevk 10 -
Soru:Fifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır?
30 x 7 = 210 5 x 5 = 25 235+45=280  Üretime Sevk Maliyeti
5 x 5 = 25 5 x 4 = 20
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 20 3
11 Mayıs Alım 30 4
18 Mayıs Üretime Sevk 25 -
22 Mayıs Alım 10 6
29 Mayıs Üretime Sevk 20 -


Soru:Fifo yöntemine göre üretime sevk ve dönem sonu kalan maliyet ne kadardır?
20 x 3 = 60 5 x 4 = 20
5 x 4 = 20 10 x 6 = 60
20 x 4 = 80 80Depoda kalan malzeme maliyeti
160Üretime Sevk Maliyeti

Fifo’nun Avantajları Fifo’nun Dezavantajları
-Büyük partiler halinde satın alınan ve kul- -Fiyatların yükseldiği dönemlerde gerçek
lanımı hangi üretim partisine ait olduğu bi- olmayan yüksek kar ortaya çıkar.
linen yüksek değerli ilk madde malzeme i- -Fiktif (yüksek kar) daha fazla vergi öden-
çin kullanılır. mesine neden olur.
-Dayanıksız ürünlerin bozulması nedeniyle -Fiyatların düşmesi durumunda ilk satın a-
ortaya çıkabilecek zararlar bu yöntem kul- lınan madde ve malzemeler üretime sevk
lanılarak önlenir. edileceği için dönem karı azalacaktır.
Lifo Yöntemi
Son satın alınan ilk madde malzemelerin ilk olarak üretime sevk edildiği varsayımına dayanır.
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 50 3
11 Mayıs Alım 100 4
18 Mayıs Üretime Sevk 120 -
22 Mayıs Alım 80 6
24 Mayıs Üretime Sevk 30 -
Soru:Lifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır.?
100 x 4 = 400
20 x 3 = 60
30 x 6 =+240
 700 Üretime Sevk Maliyeti
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 100 3
11 Mayıs Alım 50 4
18 Mayıs Üretime Sevk 80 -
22 Mayıs Alım 70 5
24 Mayıs Üretime Sevk 40 -


Soru:Lifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır.?
50 x 4 = 200
30 x 3 = 90
40 x 5 =+200
490 Üretime Sevk Maliyeti
Lifo’nun Avantajları Lifo’nun Dezavantajları
-Fiyatların sürekli yükseldiği dönemlerde -Birkaç yıl süreyle devam edilirse stoklar çok
en son satın alınan ilk madde malzeme de- düşük fiyatlarla değerlendirilmiş olur.
ğerlendirildiğinden kar düşük çıkar.Kar dü- -Lifo’yu benimseyen bir işletme 5 yıl süreyle
şük çıktığı için vergi az olur. bu yöntemden vazgeçemez.
-İşletmenin gerçek varlık değeri korunur.
Ortalama Maliyet
Hareketli Ortalama:Her yeni ilk madde malzeme alımından sonra bir ortalama maliyet hesaplanır.
Tartılı Ortalama:Bulunan ortalama birim maliyet hem üretime sevk edilen hemde stokta kalan miktar ile çarpılıp üretime sevk ve stok maliyeti hesaplanır.
Örnek;
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı Tutar
01 Ekim Başlangıçtan Kalan 100 5 500
10 Nisan Alım 50 6 300
18 Nisan Üretime Sevk 100 - -
25 Nisan Alım 200 7 1400
27 Nisan Üretime Sevk 100 - -

Soru:Tartılı ortalama yöntemine göre üretime sevk ve stokta kalan mamul maliyeti ne kadar olmalıdır?
Ortalama Maliyet = __Toplam Tutar__ = 2200 = 6,28
Toplam Alım Miktarı 350
Üretime Sevk 200 x 6.28 = 1256
Stokta Kalan 150 x 6.28 = 942
Örnek;
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı Tutar
01 Ekim Başlangıçtan Kalan 50 2 100
10 Nisan Alım 100 4 400
18 Nisan Üretime Sevk 70 - -
25 Nisan Alım 200 7 1400
27 Nisan Üretime Sevk 50 - -
Soru:Tartılı ortalama yöntemine göre üretime sevk ve stokta kalan mamul maliyeti ne kadar olmalıdır?
Ortalama Maliyet = __Toplam Tutar__ = 1900 = 5,42
Toplam Alım Miktarı 350
Üretime Sevk 120 x 5.42 = 650,4
Stokta Kalan 230 x 5,42 =1244,6
Ortalama Maliyet Yönteminin
Avantajları Dezavantajları
-Küçük partiler halinde üretime sevk yapıl- -İlk madde ve malzemelerin değişik tarih-
dığından bu yöntem kolay uygulanır. teki fiyatları arasındaki farklar arttığından
-Düşük ve yüksek maliyetli ilk madde mal- en yüksek ile en düşük fiyat arasındaki
zemelerin mamül maliyeti üzerindeki etki- fark azaltılarak artış yada azalış eğilimleri
sini azaltarak değerlemede denge ve istikrar daha da düşmektedir.
sağlar.
Sabit Fiyatlarla Değerleme Yöntemi
Ambardan üretime sevk edilen ilk madde malzemelerin belirli bir süre için sabit fiyatlarla değerlendirilmesidir.Kullanırken sabit fiyatlar tahmini ve standart olarak ikiye ayrılır.Avantajı sabit fiyat olması dezavantajı güncelleme gerektirmesidir.
Piyasa Fiyatı Yöntemi
Üretime sevk edilen ilk madde malzeme değerlemesinde piyasada geçerli olan cari fiyatlar kullanılır.Lifo’daki eksiklikleri gidermek için kullanılmıştır.Bu yöntem gerçekçi değerlere ulaştırır.Değer artış ve azalışları devamlı olarak kayda alınmalıdır.
Piyasa Fiyatı veya Alış Maliyetinden Düşük Olanıyla Değerleme
Alış maliyeti ile cari piyasa fiyatı değerinden hangisi daha düşük ise ilk madde malzeme onla değerlenir.Uygulanabilmesi için öncelikle lifo, fifo, ortalama maliyet yada belirli iş partilerine göre ilk madde malzeme maliyetlerinin belirlenmesi gerekir.Daha sonra cari fiyatına bakılarak hangi değer daha düşükse onunla değelenir.

MALİYET MUHASEBESİ (bu notlar çok yararlı)

Ünite 1

MALİYET MUHASEBESİNDE KAVRAMLAR

► Maliyet Muhasebesi : Üretim işletmelerinde kullanılan mamüllerin maliyetinin hesaplandığı, bununla birlikte planlama ve karar almaya yardımcı olan, yönetim kararlarına dayanak oluşturan bir muhasebe sistemidir.

Geniş Anlamda Maliyet : Elde edilecek bir mal ve hizmet karşılığında yapılacak harcamaların toplamıdır.

Dar Anlamda Maliyet : Üretim aşamasında tüketilen girdilerin toplam değerleridir.

► Gider : Satın alınan veya üretilen mal ve hizmetlerin kullanılması yada satılmasıyla maliyet giderlerine dönüşür.

► Tükenmemiş Maliyet : İşletmenin gelecekte de gelir yaratan varlıklarıdır.
Örnek, stoklar, duran varlıklar, peşin ödenmiş giderler.

► Tükenmiş Maliyet : Varlık niteliğini kaybederek dönemin gelirinden düşülen maliyetlerdir. Örnek, satılan malın maliyeti, dönemin kırtasiye ve stok giderleri.

► Gider Tanıma Kuralları

a-) Sebep Sonuç İlişkisi : Maliyetler yarattıkları gelirlere karşı giderleştirilir. Maliyetin gidere dönüştürülmesini sağlayan kuraldır. Örneğin, Satılan malın maliyeti

b-) Sistematik Dağılım : Birden fazla dönemde faydalanılan bir malın maliyeti, dönemler itibariyle dağıtılır. Örneğin, Amortisman dağıtımı

c-) Giderin Hemen Tanınması : Gelecek dönemde yarar sağlamayan maliyetler cari dönemin gideri olarak tanımlanır. Örneğin, Satış ve yönetim giderleri.

► MALİYET MUHASEBESİNİN AMAÇLARI

a-) Mamüllerin birim maliyetini hesaplamak
b-) Yönetim kararlarına dayanak oluşturmak
c-) Planlama ve kontrol
d-) Başarı, değerleme, aracı olarak kullanılır
(200 3 Büt. Sın) Bölüm yöneticilerinin finansal sonuçlardaki payı ve sorumluluğu soruldu.


► (20 03 ara sınav) Muhasebede, maliyet ilkesinin temelini ilk kayıt ve gelirin gerçekleşmesi kuralları oluşturur.


► YÖNETİM BİLGİ SİSTEMİNİN ÖĞELERİ

1-) Satın alma bilgi sistemi
2-) Üretim bilgi sistemi (200 3 final sorusu)
3-) Muhasebe bilgi sistemi
4-) Pazarlama bilgi sistemi


►MALİYET MUHASEBESİ İLE FİNANSAL MUHASEBE ARASINDAKİ FARKLAR

Finansal Muhasebe Maliyet Muhasebesi
İç ve dış gruplara bilgi verir İç gruplara bilgi verir
Tutarlar kesindir Tutarlar tahmini de olabilir
Para temel ölçü birimidir Para dışı öğelerde kullanılır
Kayıtlar muhasebe ilkelerine göre yapılır Yönetim için yararlılık ve beklentiler önemlidir
Bütün işletmeler finansal muhasebe tutmak zorundadır Sadece üretim yapan işletmeler tutar

► MALİYET SİSTEMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

1-) İşletmenin faaliyet konusu
2-) Kullanılan teknoloji
►3-) Yönetimin beklentileri
4-) Üretim politikaları

► MALİYET SİSTEMLERİ

1-) Kullanılan tutarların gerçek ve tahmini olmasına göre ayrım

a-) Fiili maliyet sistemi: Gerçekleşmiş tutarlara dayanır. Uygulamadaki en yaygın sistemdir.
b-) İleriye Dönük maliyet sistemi: Tahmini tutarlara dayanır. Planlama ve kontrol aracı olarak kullanılır
- Standart maliyet sistemi: Bilimsel esaslara dayanılarak yapılan maliyet sistemidir.
- Tahmini maliyet sistemi: Geçmiş dönemlere dayanılarak yapılan maliyet sistemidir.

Standart > Fiili = Olumlu Sapma
Standart < Fiili = Olumsuz Sapma

300 - 250 = 50 ( fazla yükleme ) Olumlu Sapma
300 - 350 = 100 ( eksik yükleme ) Olumsuz Sapma

► Ortaya çıkan fark (sapma) FARK HESAPLARINDA izlenir.

Olumsuz sapma fark hesaplarının borç tarafında yer alır.
Olumlu sapma fark hesaplarının alacağında yer alır.

2-) Birim maliyetin hesaplanma yöntemine göre ayrım

a-) Safha maliyet sistemi: Birbirlerini izleyen üretim safhalarında sürekli ve aynı mamülü üreten işletmelerin kullandığı maliyet sistemidir.
b-) Sipariş maliyet sistemi: Üretilen her birimin maliyetinin ayrı ayrı hesaplandığı maliyet sistemidir. Genellikle ileri teknoloji gerektiren, maliyetli (makine, gemi vb.) mamüllerin üretiminde tercih edilir.

Mamül Maliyet = Direkt Hammadde + Direkt İşçilik + Genel İmalat Maliyeti

3-) Mamül maliyetinin tümünü veya bir kısmını içermesine göre ayrılır.

a-) Tam Maliyet Sistemi
b-) Değişken Maliyet Sistemi
Mamül maliyetinin tümünü içeren maliyet sistemi “tam maliyet sistemi”dir. Mamül maliyetinin bir kısmını içeren maliyet sistemi “değişken maliyet sistemi”dir.

► BİR MAMÜLÜN MALİYETİNİ OLUŞTURAN ÖĞELER

Direkt İlk Madde ve Malzeme
Direkt İşçilik

Genel İmalat Maliyeti Sabit Maliyet
Değişken Maliyet

►Direk İlk Madde ve Malzeme: İşletmenin üretimde kullanacağı işçilik uygulanmamış, işlenmemiş maldır.
►Direk İşçilik: Hammeddeyi işleyen, hammadde ile işçiliği birleştirerek mamül eden emektir. Direkt işçilik deyince akla ustabaşı vb. gelmemelidir. Bu grubu makine başında emek harcayan kişilerin emeği girer. Ustabaşının işi gözlem ve denetim olduğundan bu yönetime girer ve Genel İmalat Maliyetinde izlenir.
►Genel İmalat Maliyeti: Direkt İlk Madde ve Malzeme ve Direkt İşçilik dışında kalan tüm giderlerdir.
İkiye ayrılır…
a-) Sabit Maliyet: Üretim maliyetlerinden etkilenmeyen yani üretim hacmi ile artıp azalmayan maliyettir. (Örneğin kira gideri)
b-) Kısmi Maliyet: Üretim hacmiyle birlikte azalıp artan maliyettir. (Örneğin kullanılan hammadde, elektrik giderleri)

►Tam Maliyet Sistemiirekt İlk Madde Malz. + Direkt İşçilik + Genel İmalat Maliyeti (SABİT+DEĞİŞKEN)
►Kısmi Maliyet Sistemi: İki grupta inceliyoruz…
- Değişken Maliyet Sistemi:
Direkt İlk Madde Malz. + Direkt İşçilik + Genel İmalat Maliyeti ( DEĞİŞKEN )
- Direkt Maliyet Sistemi (Primer):
Direkt İlk Madde Malz. + Direkt İşçilik

Örneğin… X üretim işletmesine ilişkin bilgiler Aralık ayı itibari ile aşağıdaki gibidir;
Üretimde kullanılan ilk mad. malz. = 850,000,000
Direkt işçilik = 100,000,000
Gen. İm. Mal. ( Sabit ) = 300,000,000
Gen. İm. Mal. ( Değişken ) = 100,000,000

a-) Yukarıdaki bilgilere göre TAM MALİYET SİSTEMİ’ni kullanan bir işletmede mamülün maliyeti ne kadardır?

Üretimde kullanılan ilk mad. malz. = 850,000,000
Direkt işçilik = 100,000,000
Gen. İm. Mal. ( Sabit ) = 300,000,000
Gen. İm. Mal. ( Değişken ) = + 100,000,000
1,350,000,000

b-) Yukarıdaki bilgilere göre DEĞİŞKEN MALİYET SİSTEMİ’ni kullanan bir işletmede mamülün maliyeti ne kadardır?

Üretimde kullanılan ilk mad. malz. = 850,000,000
Direkt işçilik = 100,000,000
Gen. İm. Mal. ( Değişken ) = + 100,000,000
1,050,000,000

Not: Değişken maliyet sistemini kullanan bir işletmede SABİT GENEL İMALAT MALİYETİ cari dönemin gideri olarak muhasebeleştirilir.


GELİR TABLOSU

X işl. 2 tarihli gelir tablosu

SATIŞLAR
( - ) + Satılan Malın Maliyeti
BRÜT SATIŞ K/Z  yada Ana Faaliyet K/Z
( - ) + Genel Giderler  yada Faaliyet Giderleri K/Z
FAALİYET K/Z

SATILAN MALIN MALİYETİ TABLOSU

Hammadde  Yarımamül  Mamül

Direkt İlk Madde Malzeme
(+)Dönembaşı İlk Madde Malzeme
Kullanılabilir Hammadde Hammadde
(-) Dönemsonu Hammadde
Kullanılan Hammadde
(+)Direkt İşçilik
(+)Genel İmalat Maliyeti
Toplam Üretim Maliyeti
(+)Dönembaşı yarımamül
Dönemin üretim maliyeti Yarı Mamül
(-) Dönemsonu yarımamül
Üretilen mamül maliyeti
(+)Dönembaşı mamül
Satılabilir mamül maliyeti Mamül
(-) Dönemsonu mamül
Satılan mamül maliyeti

Not: Dönembaşları herzaman toplanır, dönemsonları herzaman çıkarılır.

Sınav Sorusu…

Bir üretim işletmesinde Mayıs ayına ait bilgiler aşağıdaki gibidir;

Dönembaşı Hammadde Stoğu : 385,000
Dönembaşı Yarı Mamül Stoğu : 255,000
Dönesonu Hammadde Stoğu : 320,000
Dönemsonu Yarı Mamül Stoğu : 115,000
Mayıs Ayı Hammadde Alışları : 860,000

Buna göre Mayıs ayında kullanılan hammaddelerin maliyeti ne kadardır?

a-) 925,000 b-) 1,065,000 c-) 1,130,000 d-) 1,180,000 e-) 1,245,000

Direkt İlk Madde Malzeme 860,000
(+)Dönembaşı İlk Madde Malzeme + 385,000
Kullanılabilir Hammadde 1,245,000
(-) Dönemsonu Hammadde - 320,000
Kullanılan Hammadde 925,000

Not: Çözüm için verilen bilgilerden sadece üçünü kullandık. Diğer verilenler karışıklık yaratmak amacıyla verilmiştir.



Sınav Sorusu…

Üretilen Mamül Maliyeti : 5,000,000
Dönembaşı Mamül Maliyeti: 2,000,000
Dönemsonu Mamül Maliyeti: 650,000

Buna göre satılan mamül maliyetini bulunuz.

Üretilen mamül maliyeti 5,000,000

(+)Dönembaşı mamül + 2,000,000

Satılabilir mamül maliyeti 7,000,000
(-) Dönemsonu mamül - 650,000

Satılan mamül maliyeti 6,350,000


Sınav Sorusu…

Satılan Mamülün Maliyeti: 25,000,000
Üretilen Mamülün Maliyeti: 28,000,000
Dönembaşı Mamül Maliyeti 2,000,000

Buna göre dönemsonu mamül maliyetini bulunuz.

Üretilen mamül maliyeti 28,000,000
(+)Dönembaşı mamül + 2,000,000
Satılabilir mamül maliyeti 30,000,000
(-) Dönemsonu mamül - 5,000,000
Satılan mamül maliyeti 25,000,000


Sınav Sorusu…

X işletmesinin Mart ayına ait bilgileri şöyledir…

Kullanılan hammadde maliyeti: 10,000,000
Direkt işçilik maliyeti: 5,600,000
Endirekt işçilik maliyeti: 2,320,000
Endirekt malzeme alımı: 240,000
Endirekt malzeme stokları: 1 Mart: 120,000
31 Mart: 200,000

Toplam üretim maliyeti nekadardır?



Not 1: Genel İmalat Maliyeti, direkt işçilik ve hammadde
maliyetlerinin dışında kalan tüm maliyetlerdir. Endirekt
maliyetler ve işçilikler Genel İmalat Maliyetine girer.
Buna bağlı olarak öncelikle bulmamız gereken sorunun
istediği endirekt malzemedir. Endirekt giderlerin tamamını
topladığımızda Genel İmalat Maliyetini bulmuş olacağız…

Not 2: 1 Mart dönembaşı, 31 Mart dönemsonu anlamına gelir.



Endirekt Malzeme Alımı: 240,000
(+)En. Malz. Stokları (Dönembaşı): + 120,000
Kullanılabilir En. Malz. 360,000
(-) En. Malz. Stokları (Dönemsonu): - 200,000
Kullanılan En. Malz. 160,000


Endirekt İşçilik: 2,320,000
(+)Endirekt Malzeme: + 160,000
Toplam: 2,480,000

Kullanılan hammadde maliyeti: 10,000,000
(+)Direkt işçilik maliyeti: 5,600,000
(+)Genel İmalat Maliyeti + 2,480,000
Toplam Üretim Maliyeti 18,080,000


Sınav Sorusu…

İşletme 400,000,000 TL’lik ilk madde ve malzeme almıştır. Bunun 100,000,000 TL’lik kısmı endirekt malzemedir. 400,000,000 TL’lik malzemenin hepsini üretime göndermiştir. Üretime gönderilmenin yevmiye kaydını yapınız.

Direkt ilk mad. malz. gid. 300,000,000
Genel üretim gid. 100,000,000
İlk mad. malz. gid. 400,000,000




HESAPLAR

Fark Hesapları
Yansıtma Hesapları
Bağlantı Hesapları

7-A seçeneğineğindeki hesaplar

710 Direkt ilk madde ve malzeme gideri
720 Direkt işçilik gideri Üretim işletmelerinde kullanılan hesaplar
730 Genel üretim gideri
740 Hizmet üretim maliyeti
750 AR-GE
760 Pazarlama satış dağıtım gideri
770 Genel yönetim gideri
780 Finansman gideri

Fark Hesapları: Fiili maliyet ile tahmini maliyet arasında ortaya çıkan farkların izlendiği hesaplardır.

Yansıtma Hesapları: Gider hesaplarının gelir tablosuna aktarılmasında kullanılan hesaplardır.

Bağlant Hesapları: Finansal muhasebe ile maliyet muhasebesi arasında bağlantı kurmak amacı ile izlenen hesaplarıdır.



- BANKO ÇIKACAK SORULAR -

Maliyetin Tanımı
Giderin Tanımı
Harcamanın Tanımı
Maliyet Sistemleri
Satılan Malın Maliyeti Tablosu
Malzeme Maliyetleri

Diğer önemliler…

Tükenmiş ve Tükenmemiş Maliyet
Finansal Muhasebe ile Maliyet Muhasebesi Arasındaki Farklar


ÜNİTE 2


MALZEME MALİYETLERİ

Üretim aşamasında kullanılan bütün malzemeler ilk madde ve malzeme’dir. Bunların parasal tutarları ilk madde ve malzeme’dir ve bu hesaba kaydedilir.

***Direkt ve endirek ayrımı yapılmasının sebebi üretilen mamülün maliyetine direkt yüklenip yüklenmemesiyle bağlantılıdır.

İLK MADDE VE MALZEME

2’ye ayrılır

1-DİREKT İLK MADDE VE MALZEME: Üretilen mamülün içine giren ve ana maddesini oluşturan hesaplanması iktisadi açıdan önem taşıyandır.
ÖRNEK: Mobilya üretiminde kullanılan sunta, Tekstil fabrikasında kullanınılan kumaş vb.

2-ENDİREKT MALZEME:
A-Yardımcı Malzeme: Üretilen mamülün içine giren fakat ana maddeyi oluşturmaya hesaplanması iktisadi açıdan çok önemli olmaya malzemedir.
ÖRNEK: Mobilya üretimde kullanılan tutkal.çivi vb.
B- İşletme Malzemesi: Üretilen mamülün içine girmeyen üretirm aşamasında kullanılan her türlü malzemedir.ÖRNEK: Temizlik mlz.,yağlama mlz.işçi önlükleri, maskeler

ÖRNEK: Mobilya üretiminde kullanılan X İşletmesi üretimde kullanmak amacıyla 300.000.000.-TL tutkalı üretim departmanına göndermiştir. Kaydı yapınız.



GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 300.000.000
İLK MAD.VE MLZ. 300.000.000


Kısaca;
Direkt İlk Madde Ve Malzeme
Endirekt Madde ve Malzeme
Yardımcı Malzeme
İşletme Malzeme

İLK MADDE VE MALZEME MALİYETLERİNDE KULLANILAN BELGELER
İlk Madde ve Mlz.hareketrleri tedarik, depolama, ve üretim aşamalarından oluşur.
Kullanılan malzemeler;
a- İlk Madde ve Malzeme stok fişi Satınalma - Sipariş
b-Stok kartı Depolama - Ambalaj
c-İlk mad.ve mlz.istek fişi Üretime Gidiş – Depodan Çıkış



İLK MADDE VE MALZEME DEĞERLEME YÖNTEMLERİ

(1) ORTALAMA MALİYET YÖNTEMİ
a-) Tartılı Ortalama b-) Hareketli Ortalama
(2) İLK GİREN İLK ÇIKAR YÖNTEMİ (FIFO) MALİYETE DAYALI
(3) SON GİREN İLK ÇIKAR YÖNTEMİ (LIFO)
(4) SABİT FİYATLARLA DEĞERLEME YÖNTEMİ
(5) PİYASA FİYATI YÖNTEMİ
(6) “ “ “ VE ALIŞ MALİYETLERİNDEN DÜŞÜK OLANIYLA DEĞ.

1-ORTALAMA MALİYET YÖNTEMİ
a-) Hareketli Ortalama Yöntemi: Her yeni malzeme alışından sonra ortalama bir maliyet çıkartılır. Piyasada en fazla kullanılan yöntemdir.
b-) Tartılı Ortalama Yöntemi: Alış miktarı alış maliyetine bölünerek birim maliyet hesaplanır.
YÖNTEMİN YARARLARI:
-Çok düşük ve çok yüksek fiyatların etkisini azaltmak denge ve istikrar kurar.
YÖNTEMİN DEZAVANTAJLARI:
Fiyat dalganlanmaları çok fazlaysa yüksek ve düşük fiyat arasındaki fark azalacağındanhesaplamalar çok sağlıklı olmaz.

2- İLK GİREN İLK ÇIKAR YÖNTEMİ (FIFO)

İlk alınan malzemenin üretime ilk alınacağı varsayımına dayanılır.

YÖNTEMİN YARARLARI:
Mlz.’nin kullanım sırası sistematik ve mantıklıdır. Özellikle gıda sektöründe çabuk bozulan malzemenin üretime ilk olarak gönderilmesi sağlanır.
- Alınan ve kullanılan maddelerin sayıları ve tutarları arasında tama eşitlik vardır.

YÖNTEMİN SAKINCALARI:
Enflasyonun olduğu ülkelerde imalat maliyeti eski ve düşük fiyatlı malzemeye göre hesaplanacağından fiktif yani zahiri (görünürdeki) karlar elde edilmiş olur. Vergi maliyeti yüksek olur.
Gereksiz temettü(kar) ödenmiş olur. İşletmenin mali yapısı zayıflar.

3-SON GİREN İLK ÇIKAR YÖNTEMİ

Son alınan malzemenin üretime ilk gönderilecği varsayamına dayanır.

YÖNTEMİN YARARLARI
Enflasyon dönemlerinde fiftif (görünen) karlar, aşırı vergiler ve kar dağıtımı önlemiş olur.
Maliyetler düştüğünde karlar gerçekten artar.Girşimciyi yatırıma özendirir.
Ortaya çıkan kar yada zarar gerçektir.

ÜRETİM İŞLETMELERİ ENFLASYONUN OLDUĞU ÜLKELERDE BU YÖNTEMİ TERCİH EDER VE BU YÖNTEM TERCİH EDİLİRSE 5 YILDAN ÖNCE BU YÖNTEMDEN VAZGEÇİLEMEZ.


Ünite 3

►İŞÇİLİK MALİYETLERİ

İşçilik kendi içinde Direkt İşçilik ve Endirekt İşçilik olmak üzere ikiye ayrılır.

Direkt İşçilik: Bir sanayi işletmesinin temel üretim konusunu oluşturan mamül ve hizmeti üretmek için bizzat çalışan ve üretime direkt yüklenebilen işçilik “direkt işçilik”tir. Örneğin, torna tezgahını kullanan kişi, kaynak departmanında çalışan kişi.

Endirekt İşçilik: Üretimde kullanılıp direkt işçilik dışında kalan, üretilen ürüne doğrudan yüklenemeyen işçiliktir. Örneğin, ustabaşı, tamir-bakım, temizlik, taşıma.

YAN ÖDEMELER ( ÜCRET EKLENTİLERİ )

Üretken işçinin elektrik kesintisi, makine arızalanması veya işçi eğitimi gibi durumlarda boşa geçen zamanıdır.
►Boşa geçen zaman, işletmenin önleyemeyeceği nedenlerle ortaya çıkıyorsa dönem zararı olarak kabul edilir. (Grev, yangın, sel, deprem vb. ) Fazla çalışma belli bir siparişin yetişmesi için, yani özel bir iş ivedi olduğu için yapılıyorsa direkt işçilik olarak kaydedilir. Fazle çalışma kapasite eksikliği nedeni ile yapılıyorsa endirekt işçilik olarak kabul edilir.


ÜCRET SİSTEMLERİ

1- Zaman Temeline Göre Ücretlendirme Sistemi

Ücret belirlerken belli bir zaman dilimi dikkate alınır.

Faydaları:

- Kolay ve uygulanabilirdir.
- Sabit gelir garantisi sağlar.
- Zaman baskısı yaratmadığından dikkat ve kalite gerektiren ürünlerin üretiminde kullanılır.

Sakıncaları:

- Ücretin üretimi özendirme gibi bir etkisi vardır.
- Daha fazla kontrole ihtiyaç vardır.

2- Akord Temeline Göre Ücretlendirme Sistemi

Zaman temeline göre ücretin tam tersidir. Parça başına ücret ödenir.

Faydaları:

- Yapılan iş ile ödenen ücret arasında direkt bir ilişki vardır.
- Üretime teşvik eder, verimliliği arttırır.
- Kontrole fazla gerek yoktur.

Sakıncaları:

- İşçiler aşırı çalışacağından ürünlerin kalitesi düşer.
- İşçiler arasında kırı rekabetler olabilir.
- Hak edilen ücret az olduğunda işçi-işveren problemleri doğabilir.

3- Prim Esasına Göre Ücretlendirme Sistemi

Zaman ve akord temeline göre ücretlendirme sistemlerinin sakıncalarını ortadan kaldırmak amacı ile oluşturulmuş bir sistemdir. İşçiye normal ücretin yanında fazla öalışması durumunda ek ücret de ödenir.

Sınav Sorusu…

1,500,000 TL saat ücretiyle çalışan bir işçi %20 akord zammı almaktadır. 1 birim ürünü üretmek için 32 dakika çalışmak zorundadır. İşçi normal çalışma gününde 18 birim üretmiştir. Buna göre işçinin günlük kazancı ne kadardır?

I. Yol

18x32 = 576dk  9,6 saat

1,500,000 x 9,6 = 14,400,000

14,400,000 x 0,20 = 2,880,000

14,400,000 + 2,880,000 = 17,280,000

II. Yol

1,500,000 x 0,20 = 300,000

1,800,000 + 30,000 = 18,000,000


= 30,000


32 x 18 x 30,000 = 17,280,000


Sınav Sorusu…

İşletmede 2,000,000 saat ücretiyle çalışan işçi %35 akord zammı almaktadır. 1 birim mamül üretme zamanı 40 dakikadır. İşçi bir günlük sürede 20 birim üretmektedir. Buna göre günlük ücret ne kadardır?

2,000,000 x 0,35 = 700,000


= 45,000

40 x 20 x 45,000 = 36,000,000


Sınav Sorusu…

Saat ücreti 15,000 TL olan bir işçi günde 8 saat çalışıyor. Fakat 1 saatin boşa geçtiğini varsayalım. Zaman boşa geçme nedeni makinanın bozulmasıdır.

15,000 x 8 = 120,000 Toplam zaman

120,000 – 15,000 = 105,000 Çalıştığı zaman

15,000 Boşa geçen zaman

►Boşa geçen zaman işyerinin önleyemeyeceği nedenlerden (grev, deprem vb.) kaynaklanıyorsa Genel Üretim Gideri yerine Çalışmayan Kısım Gider ve Zararı hesabında izlenir.

Direkt İşçilik 105,000
Genel Üretim Gideri 15,000
(İlgili Hesap) 120,000

KIDEM TAZMİNATI FORMÜLÜ


( Aylık Brüt Ücret + Yan Ödemeler ) x Çalışılan Yıl


Genel Üretim Gideri
(Kıdem Taz. Karşılığı)  Ödenmediyle
(Kasa, Banka vb. )  Ödendiyle


MALİYET MUHASEBESİ 1-3 ÜNİTE DENEME SINAVI

1- Aşağıdakilerden hangisi maliyet muhasebesinin amaçları arasında yer almaz?

a- Mamüllerin maliyetini saptamak
b- Maliyet kontrolüne yardımcı olmak
c- Planlamaya yardımcı olmak
d- Özel yönetim kararlarına yardımcı olmak
e- Mali tabloları hazırlamak

2- Gelecekte kendisinden yarar sağlanması söz konusu olmayan ve ilgili yılın hasılatından çıkarılan faydası tükenmiş maliyet aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

a-) Gider b-) Maliyet c-) Zarar d-) Harcama e-) Gelir

3- Ödeme yada ödeme vaadi ifadesi aşağıdakilerden hangisini tanımlamaktadır?

a-) Gider b-) Hasılat c-) Zarar d-) Maliyet e-) Harcama

4- Satılan mamül maliyeti 25.000.000 TL, üretilen mamül maliyeti 28,000,000 TL, dönembaşı mamül maliyeti 2,000,000 olan bir işletmede dönem sonu mal stoğu kaç TL’dir?

a-) 1,000,000 b-) 2,000,000 c-) 3,000,000 d-) 4,000,000 e-) 5,000,000

5- Aşağıdaki maliyet sistemlerinden hangisi planlama ve kontrol aracı olarak kullanılır?

a- Gerçek maliyet sistemi
b- Değişken maliyet sistemi
c- Standart maliyet sistemi
d- Sipariş maliyet sistemi
e- Safha maliyet sistemi

6- Bilimsel ve teknik temellere dayanılarak hesaplanan ve belirli koşullar altında gerçekleşmesi beklenen maliyet aşağıdakilerden hangisidir?

a- Gerçek maliyet sistemi
b- Değişken maliyet sistemi
c- Standart maliyet sistemi
d- Sipariş maliyet sistemi
e- Safha maliyet sistemi

7- Aşağıdakilerden hangi 7/A seçeneğindeki gider hesaplarından biri değildir?

a- Direkt işçilik
b- Çeşitli giderler
c- Direkt ilk madde malzeme
d- Genel üretim maliyetleri
e- Genel yönetim giderleri

8- Sipariş maliyet sistemi hangi maliyet sisteminin alternatifidir?

a- Gerçek maliyet sistemi
b- Değişken maliyet sistemi
c- Standart maliyet sistemi
d- Tam maliyet sistemi
e- Safha maliyet sistemi

9- Üretimde kullanılan yada tüketilen tüm ilk madde ve malzemelerin parasal tutarına ne ad verilir?

a- Endirekt malzeme maliyetleri
b- İşletme malzemesi maliyetleri
c- Direkt ilk madde ve malzeme maliyeti
d- İlk madde malzeme maliyeti
e- Yardımcı malzeme maliyeti

10- Tekstil üretimi yapan fiskos işletmesi penye üretiminde kullanılmak üzere 300,000,000 TL’lik ilk madde malzeme satın almıştır. Bunun 100,000,000 TL’lik kısmı yardımcı malzemedir. 7/A seçeneğine göre yardımcı malzeme hangi hesapta izlenir?

a- Satılan malın maliyeti hesabı
b- Genel yönetim giderleri hesabı
c- Direkt ilk madde malzeme hesabı
d- Genel üretim giderleri hesabı
e- İlk madde malzeme hesabı

11- Fiyatların yükseldiği dönemde zahiri karın önlenmesi için aşağıdaki değerleme yöntemlerinden hangisi önerilir?

a-) FIFO b-) LIFO c-) Ortalama Maliyet d-) Hareketli Ortalama e-) Tartılı Ortalama

12- Muhafazakarlık kavramına dayalı stok değerleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

a- FIFO
b- LIFO
c- Sabit fiyatlarla değerleme
d- Piyasa fiyatıyla değerleme
e- Piyasa fiyatı yada alış maliyetinden düşük olanıyla değerleme

13- Satınalma bölümünün satın alması gereken ilk madde ve malzemelerin nicelik ve niteliğini öğrenmede kullandığı belge aşağıdakilerden hangisidir?

a- Stok kartı
b- Ambar fişi
c- İlk madde ve malzeme istek fişi
d- İlk madde ve malzeme satın alma istek fişi
e- Ambar iade fişi

14- Bir üretim işletmesinde üretim faaliyetlerinde kullanılmak amacıyla yarısı peşin yarısı kredili 200,000,000 TL tutarında hammadde satın almış ve işletme deposuna konmuştur. Bu tanım hangi kavram ile ifade edilir?

a-) Maliyet b-) Gelir c-) Harcama d-) Ödeme e-) Zarar




15- Aşağıdakilerden hangisi işçilerin çalıştıkları zamanı nerede veya hangi işlerde geçirdiğini saptamak için düzenlenen raporlardan biri değildir?

a- İş emri
b- Günlük işçilik raporu
c- Zaman kontrol kartları
d- İşçilik takip fişi
e- Bordro

16- Aşağıdakilerden hangisi son giren ilk çıkar (LIFO) yönteminin yararlarından biri değildir?

a- Hammadde fiyatlarının sürekli yükselmesi durumunda aşırı kar ve kar dağılımları önlenmiş olur.
b- Çabuk bozulan malzemeleri önce imalata gönderilerek sağlıklı bir stok kontrolüne olanak verir.
c- Hammadde fiyatlarının düştüğü dönemlerde kar artar.
d- Enflasyonist dönemlerde işletmesi aşırı vergi yükünden kurtarır.
e- Hammadde fiyatlarının istikrarsız olduğu dönemlerde işletmenin faaliyet karları istikrar sağlar.

17- Aşağıdakilerden hangisi işletme malzemesinin özelliklerinden biridir?

a- Mamülü etkilemekle birlikte, miktar ve değer olarak mamülün temel öğesini oluşturmaz.
b- Üretim sürecinde artık ve telef şeklinde ortaya çıkıp yeniden mamül içinde kullanılabilir.
c- Üretim sırasında harcanıp mamül bünyesinde yer alır.
d- Mamül içinde ne kadar harcanacağının teknik bakımdan belirlenmesi çok zordur.
e- Üretimin devamlılığının sağlanması için kullanılan bakım-onarım malzemeleridir.

18- Aşağıdakilerden hangisi mobilya sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin üretim akışında yer almaz.

a- Mobilya boyanması
b- Mobilyanın satılması
c- Parçaların montajı
d- Mobilyanın ambalajlanması
e- Tahtaların kesilmesi

X imalat işletmesinin kullandığı A malzemesine ilişkin satın alma ve imalata verme bilgileri aşağıdaki gibidir…

Tarih Açıklama Miktar (KG) Birim Fiyatı Tutar
05.09. Satın alma 110 5000 550,000
10.09. Satın alma 40 5500 220,000
16.09. İmalata verilen 70

19- Bu bilgilere ve Son Giren İlk Çıkar (LIFO) yöntemine göre dönem sonu stokların maliyeti kaç TL’dir?

a-) 350,000 b-) 370,000 c-) 390,000 d-) 400,000 e-) 420,000

20- Yukarıdaki bilgilere göre Hareketli Ortalam yönteminde imalata verilen malzemenin maliyeti kaç TL’dir?

a-) 359,000 b-) 411,000 c-) 512,000 d-) 550,000 e-) 800,000

21- Aşağıdakilerden hangisi endirekt işçilik olarak nitelendirilemez?

a- Üretken işçilere ödenen ücretler
b- Bakım-onarım personeline ödenen ücretler
c- İşçilerin sosyal sigorta işveren payları ödemeleri
d- Ustabaşlarının aldığı ücretler
e- İşçilerein makine başında geçirdiği boş zamanlar


22- Aşağıdakilerden hangisi temel imalat maliyetini oluşturan kalemlerdir?

a- Direkt işçilik - Endirekt işçilik
b- Dönem maliyetleri – Mamül maliyetleri
c- Direkt işçilik – Genel imalat maliyetleri
d- Satış maliyetleri – Yönetim maliyetleri
e- Direkt malzeme – Direkt işçiklik

23- Bir üretim işletmesinde 32 yıl çalışmış olan bir işçinin son aylığına ilişkin bilgiler şöyledir;

Çalışma Süresi 30 gün
Brüt Ücret 700,000,000
Yan Ödemeler 200,000,000
Gelir ve Damga Vergisi 100,000,000
Net Ücret 550,000,000

Buna göre işçinin emekli olması durumunda kıdem tazminatı ne kadar olur?

a-) 28,8 b-) 25,6 c-) 22,6 d-) 19,2 e-) 17,6

24- Makine parçaları üreten bir işletmede aşağıdaki bölümlerden hangisinde çalışanlar direkt işçilik niteliğinde olmaz?

a-) Kesim b-) Tesviye c-) Torna d-) Döküm e-) Yemekhane

25- Özellikle ücret bordrosunun hazırlanmasında temel bilgi kaynağı niteliğinde olan, her bir işçinin iş yerinde geçirdiği toplam zamanı gösteren karta ne ad verilir?

a- İşçi saat kartı
b- İşçi çalışma kartı
c- İşçi çalışma kartı özeti
d- Sipariş kartı
e- Stok kartı

26- Bir hafta, on gün yada aylık dönemlerde tahakkuk eden ücretlerin direkt ve endirekt ayrımına dikkat edilerek yevmiye kartlarına geçirilmesinde kullanılan kart aşağıdakilerden hangisidir?

a- İşçi saat kartı
b- İşçi çalışma kartı
c- İşçi çalışma kartı özeti
d- Sipariş kartı
e- Stok kartı

27- Aşağıdakilerden hangisi zaman temeline göre ücret sisteminin avantajlarından yararlanılarak kullanılmaz?

a- Özel dikkat isteyen kaliteli üretim işletmelerinde
b- Yürüyen şerit sistemi şeklindeki işlerde
c- Müstahdemlik işlerinde
d- Gece bekçiliği işlerinde
e- Pazarlama işlemlerinde




28- Aşağıdaki nedenlerden hangisine bağlı olarak ortaya çıkan boşa geçen zaman karşılığı işçilik, çalışmayan gider yada zararlar hesabına kaydedilir?

a- Üretim araçlarının bozulması
b- Hammaddelerin üretime sevkinde ortaya çıkan aksamalar
c- Normal kapasitenin altında üretim yapılıyor olması
d- İş tanıtım ve talimatlarındaki eksiklikler
e- Enerji sıkıntısından ortaya çıkan kısıtlamalar

29- Yıllık ücretli izin için tahmini olarak 300,000,000 TL düşünülmüş ve karşılık ayrılmıştır. Yıl sonunda fiili olarak yıllık izin ücretlerinin 350,000,000 TL olarak gerçekleştiğini ve en son izin ücreti ödemesinde 60,000,000 TL olduğunu varsayarsak Genel Üretim Giderleri hesabına kaydedilecek tutar ne kadardır?

a- 50,000,000
b- 60,000,000
c- 65,000,000
d- 70,000,000
e- 80,000,000

30- Pazarlama gider yerinde çalışan bir personel için ayrılan aylık kıdem tazminatı karşılığı hesabı alacaklandırılırken borçlandırılacak hesap aşağıdakilerden hangisi olacaktır?

a- Direkt işçilik giderleri hesabı
b- Genel üretim giderleri hesabı
c- Hizmet üretim maliyeti hesabı
d- Genel üretim giderleri hesabı
e- Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabı

Cevaplar…

1-E 2-A 3-E 4-E 5-C
6-C 7-B 8-E 9-D 10-D
11-B 12-E 13-D 14-A 15-E
16-B 17-E 18-B 19-D 20-A
21-A 22-E 23-A 24-E 25-A
26-C 27-E 28-E 29-A 30-E


ÜNİTE 4

GENEL ÜRETİM MALİYETLERİ

Genel Üretim Maliyetlerinin Özellikleri

1- Direkt ilk madde malzeme ve direkt işçilik dışında kalana tüm maliyetlerdir.
2- Bu maliyetler ile üretilen mamüller arasında direkt bir ilişki yoktur.
3- Bu maliyetler grubunda sabit, değişken ve karma maliyetler vardır.
4- Bu maliyetler dönem içerisinde düzensiz dağılım gösterirler ( örneğin ısıtma giderleri mevsim itibari ile değişir)
5- Bu maliyetlerin kesin tutarlarının bir kısmı ancak yıl sonunda belli olur. (bakım, onarım maliyetleri)
6- Yıllık tutarlarının ne kadar olduğu belirlenen bazı maliyetler, üretilen mamülün maliyetine eklenebilir.



Genel Üretim Maliyetleri ( Kalemleri)

1- Endirekt malzeme (yardımcı, işletme malzemeleri)
2- Endirekt işçilik maliyetleri
3- Üretimde kullanılan duran varlıkların amortisman giderleri

Üretimde kullanılmayan duran varlıkları kaydederken çalışmayan kısım, gider ve zararları hesabında izlenir. Dönem gideri olarak muhasebeleştirilir.

4- Üretimde kullanılan sabit hizmetlerin sigorta, vergi, resim, harç ve kira giderleri
5- Enerji ve yakıt giderleri
6- Servis giderleri

Genel üretim maliyetleri, gider yerleri açısından esas üretim, yardımcı üretim ve yardımcı hizmet olarak sınıflandırılır.

►Genel üretim, üretken maliyetler açısından endirekt maliyet niteliğinde iken gider merkezleri açısından direkt olabilir.

Örneğin… Mobilya üretiminde kullanılan tutkal mamül açısından endirekttir. Kullanılan yer açısından ise direktir.
Örneğin… Torna departmanında kullanılan yağ, üretilen ürün açısından endirekt, gider yeri açısından direktir.

Genel üretim maliyetlerinden endirekt nitelikle olanlar dağıtım anahtarları açısından mamaüllere yüklenirler.
Amortisman Giderleri

Üretim departmanında kullanılan makinaların amortisman giderleri tahmini tutarlar üzerinden üretimin maliyetine yüklenir.


Genel Üretim Gideri
Maliyet Giderleri Karşılığı Hesabı



Genel Üretim Gideri
Maliyet Giderleri Karşılığı Hesabı
Birikmiş Amortisman



İşletmenin katlandığı finansman giderlerinin üretim ile ilgili olması durumunda bu tutar üretimin maliyetine eklenir.

Değişken Maliyetler

Üretim hacmi ile birlikte artıp azlan maliyettir.

Örneğin… Direkt ilk madde ve malzeme
Direkt işçilik
İşletme malzemesi gibi…




Sabit Maliyetler

Faaliyet hacmi ne kadar artarsa artsın, toplam olarak aynı kalan maliyetlerdir. Ancak üretilen birimlerin sayısı arttıkça birim başına maliyet azalır.

Örneğin… Kira, vergi.


a- Yönetilemeyen Sabit Maliyetler

İşletme yönetiminin kısa dönemlerde vazgeçemediği maliyetlerdir. Kira, vergi, personel maaşı gibi.

b- Yönetilebilen Sabit Maliyetler

Kısa dönemde vazgeçilebilen maliyetlerdir.

c- Karma Maliyetler

Hem sabit hemde değişken özellikler gösteren maliyetlerdir. Bu maliyetlerin hiçbir zaman sıfır olması mümkün değildir. Örneğin bakım-onarım maliyetleri karma maliyettir.

Karma Maliyetlerin Sabit ve Değişken Kısımlarının Ayrılmasında Kullanılan Teknikler

1- Muhasebe tekniği
2- En yüksek ve en düşük noktalar tekniği
3- Dağılım grafiği tekniği
4- En küçük kareler tekniği: Objektiflik düzeyi en yüksek olan tekniktir.


DOĞRUSAL MALİYET FONKSİYONU DENKLEMİ (BÜTÇELENEN GENEL İMALAT MALİYETİ)

y = a + bx Faaliyet ölçüsü

Birim değişken maliyet

Toplam sabit maliyet

Toplam maliyet

Sınav Sorusu…

y = 100,000,000 + 250,000x

şeklindeki maliyet fonksiyonuna sahip bir gider yerinden gelecek ay 200 saat faaliyette bulunacağı beklentisi içinde bütçelenen karma faaliyet tutarı ne kadardır?

150,000,000 = 100,000,000 + 250,000 . 200

Sınav Sorusu…

Bir işletmeye ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:

Aylar Direkt İşçi Saat Bakım-Onarım
Ocak 120 100,000,000
Şubat 100 130,000,000
Mart 150 200,000,000

Yukarıdaki bilgilere göre ve düşük yüksek noktalar yöntemine göre birim değişken maliyet ne kadardır?

150 200,000,000
+ 100 130,000,000
50 70,000,000

70,000,000
50

ÜNİTE 5

MALİYET DAĞITIMLARI

Gider dağıtımı ile amaçlanan, üretilen mamülün maliyetinin belirlenmesidir.

1.Dağıtım: Endirekt giderlerin tüm gider yerlerine dağıtım anahtarları aracılığıyla dağıtılmasıdır.

Gider dağıtım anahtarları: Gider merkezlerine direkt yüklenemeyen giderleri, gider yerlerine dağıtmada kullanılan ölçütlere dağıtım anahtarı denir. Örneğin; aydınlatma gideri için watt toplamı veya ampul sayısı, su gideri için musluk sayısı veya işçi sayısı.

►Makinaların amortismanı, ustabaşı ücreti endirekt ilk madde malzeme giderleri açısından direkt olduğundan mamüle dağıtım anahtarı kullanılmadan direkt olarak yüklenir.

2.Dağıtım: Yardımcı gider yerlerinde toplanan giderlerin esas üretim yerlerine dağıtılmasıdır. 2. dağıtım ile amaçlanan üretilen mamülün maliyetini saptamak ve maliyet kontrolü sağlamaktır.

3.Dağıtım: Esas üretim yerinde toplanan giderlerin mamüle yüklenmesidir.


Sınav Sorusu…

Esas Üretim Yardımcı Üretim
Gider Yeri Tutar Dağıtım Anahtarı Kesim Montaj Bakım Yemek Genel Yönetim
Fabrika Bina Amortismanı 21,000,000 m2 500 400 300 200 -
Su Gideri 2,500,000 İşçi Sayısı 35 40 12 8 5


Yukarıdaki bilgilere göre fabrika amortisman ve su giderlerini dağıtın.

1.Dağıtım:

21,000,000
500+400+300+200

Kesim 15,000 x 500 = 7,500,000
Montaj 15,000 x 400 = 6,000,000
Bakım 15,000 x 300 = 4,500,000
Yemek 15,000 x 200 = 3,000,000

2,500,000
35+40+12+8+5

Kesim 25,000 x 35 = 875,000
Montaj 25,000 x 40 = 1,000,000
Bakım 25,000 x 12 = 300,000
Yemek 25,000 x 8 = 200,000
Genel Y. 25,000 x 5 = 125,000

2.Dağıtım:

1- Doğrudan Dağıtım: Yardımcı gider yerlerinde toplanan giderler esas üretim yerine dağıtılır. Yardımcı üretim yerleri birbirlerinden pay almaz ve birbirine pay vermez.

2- Kademeli Dağıtım (Merdiven, Basamak Yöntemi): En yüksek yardımcı gider merkezi en yukarıya yazılarak kendinden sonra gelen yardmcılara ve esaslara dağıtımın yapıldığı yöntemdir. En yukarıdaki yardımcı üretim yeri hiçbir yerden pay almaz.

3- Matematiksel Dağıtım Yöntemi: Yardımcı gider yerleri arasında hem birbirine hemde esas üretim yerlerine dağıtım yapılır. Yardımcılar hem birbirinden pay alır hem pay verir. Yardımcı üretim yerleri arasında 2 bilinmeyenli bir denklem kurulur ve buna göre dağıtım yapılır.


Sınav Sorusu…

A üretim işletmesinde 2 eses, 2 de yardımcı üretim yeri bulunmaktadır. 1. dağıtım sonucunda maliyet merkezlerinde biriken maliyet ve kullanılan dağıtım ölçüleri şöyledir:

Maliyet Yerleri Birinci Dağıtım İşçi Sayısı Malzeme Maliyetleri
Esas Maliyet Yeri 1 40,000,000 15 1,000,000
Esas Maliyet Yeri 2 80,000,000 10 4,000,000
Yardımcı Maliyet Yeri 1 15,000,000 6 ---
Yardımcı Maliyet Yeri 2 10,000,000 5 500,000

Yardımcı Maliyet Yeri 1 işçi sayı, Yardımcı Malzeme Yeri 2 malzeme maliyeti dağıtım anahtarıyla dağıtılacaktır. Buna göre ve doğrudan yöntemine göre yardımcı maliyet yeri 1’den esas maliyet yeri 1’in alacağı pay ne kadardır?

15,000,000
15+10

600,000 x 15 = 9,000,000

Sınav Sorusu…

Yukarıdaki bilgilere göre yardımcı maliyet yeri 2 den Esas Maliyet Yeri 1’in alacağı pay ne kadardır?

10,000,000
5,000,000

Sınav Sorusu…

Yukarıdaki bilgilere ve kademeli yönteme göre yardımcı maliyet yeri 1’den esas maliyet yeri 1’in alacağı pay ne kadardır?

15,000,000 500,000 x 15 = 7,500,000
5+15+10

Sınav Sorusu…

Yardımcı maliyet yeri 2’den esas maliyet yeri 1’in alacağı pay kademeli yönteme göre ne kadardır?

Yardımcı maliyet yeri 1’den Yardımcı maliyet yeri 2’nin aldığı pay:

15,000,000
5+15+10

Yardımcı maliyet yeri 2’den Esas maliyet yeri 1’e düşen pay:

12,500,000
5,000,000


ÜNİTE 6

FAALİYETE DAYALI MALİYETLEME ve BİRLEŞİK MALİYET DAĞITIMI

►Maliyet Muhasebesi Uygulamasını Etkileyen Temel Faktörler:

1- Hizmet sektörünün yaygınlaşması
2- Teknolojik gelişmeler
3- Global rekabetteki artışlar


TAM ZAMANLI ENVANTER YÖNTEMİ

İlk madde ve malzeme, mamül ve yarı mamül stoklarının sıfıra indirgenmesi hedefine dayanan maliyet sistemidir. Sıfır hatalı üretim de bu sistemin varsayımlarındandır.

Faaliyete Dayalı Maliyetleme:

Maliyet yerleri genel maliyet yerlerinde toplanır. Buradan çeşidine göre ayrı yerlere aktarılır. Daha sonra uygun dağıtım anahtarlarıyla mamüllere yüklenir.

Geleneksel Maliyetleme:

Maliyetler tek bir yerde toplanır ve tek bir dağıtım anahtarı ile mamüllere yüklenir.

►Faaliyete dayalı maliyetlemede genel üretim maliyetleri ilgili oldukları ürünlere daha detaylı ve daha sağlılı yüklenir.


BİRLEŞİK MAMÜL

Birden çok mamülün üretildiği üretim sürecinde, ortaya çıkan fakat satış değeri yüksek olan mamüldür.
Yan Mamül: Birleşik üretim sürecinde ortaya çıkan fakat satış değeri daha düşük olan mamüldür.
Birleşik Maliyet: Birleşik mamülleri üretmek için katlanılan maliyettir.



Birleşik Maliyetlerin Birleşik Mamüllere Dağıtılmasında Kullanılan Yöntemler


1- Fiziksel Ölçüler Yöntemi

Birleşik maliyet, birleşik miktara bölünerek bir birim için birleşik maliyet payı hesaplanır. Hangi mamülün tutarı hesaplanacak ise onunla çarpılır.

2- Satış Değeri Yöntemi

Bileşik maliyet, satış değeri toplamına bölünerek bulunan dağıtım oranı hangi mamül hesaplanacak ise onun satış değeri ile çarpılır.
► Tek düzen planında birleşik mamül kaydedilirken 152 Mamüller Hesabında izlenir. Yan mamül kaydedilirken Diğer Stoklarda izlenir.


Sınav Sorusu…
Bir işletmeye ilişkin veriler şöyledir:

X mamülü Y mamülü
Birim Direk İşçi Saat 4 4
Üretim Miktarı 5,000 15,000
Sipariş Sayısı 40 100
Makine Hazırlama Sayısı 70 30


Faaliyetler Maliyet Maliyet Etkileri
Hacimle İlgili Maliyet 500,000,000 Direk İşçi Saat
Satın Almayla İlgili Maliyet 700,000,000 Sipariş Sayısı
Makine Hazırlama Maliyeti + 350,000,000 Makine Hazırlık Sayısı
Toplam Genel İmalat Maliyeti 1,550,000,000

Bu bilgilere ve geleneksel maliyetleme yöntemine göre Direkt İşçi Saat başına genel üretim maliyeti yükleme haddi kaç birimdir? X ürününün üretim maliyeti ne kadardır?

5000 x 4 = 20,000 15,000 x 4 = 60,000

1,550,000,000
20,000 + 60,000

X mamülü = 19,375 x 4 = 19,375

Sınav Sorusu…

Yukarıdaki verilere göre satın alma faaliyetiyle ilgili sipariş sayısı başına yükleme oranı kaç birimdir?

700,000,000
100 + 40

Sınav Sorusu…

Yukarıdaki verilere göre ve faaliyete dayalı maliyetleme yöntemine göre X ürününe, üretim birimi başına düşen genel üretim maliyeti ne kadardır?

500,000,000
20,000 + 60,000

700,000,000
40+100

350,000,000
70+30

6,250 x 20,000 = 125,000,000
5,000,000 x 40 = 200,000,000
3,500,000 x 70 = + 245,000,000
570,000,000 Toplam üretim maliyeti X için

570,000,000 / 5,000 = 114,000 X için birim üretim maliyeti


Sınav Sorusu…

Birleşik maliyet 3,000,000
A mamülünün miktarı 3,000
B mamülünün miktarı 5,000
A mamülünün satış tutarı 2,700,000,000
B mamülünün satış tutarı 5,000,000,000

Bu bilgilere göre ve fiziksel A mamülünün birleşik maliyetten aldığı pay ne kadardır?

3,000,000
3,000 + 5,000

375 x 3,000 = 1,125,000

Sınav Sorusu…

Yukarıdaki verilere göre satış değeri yöntemine göre A mamülünün birleşik maliyetten aldığı değer ne kadarıdır?

Toplam Satış = 2,700,000,000 + 5,000,000,000

3,000,000
7,000,000,000

0,0 x 2,700,000,000 = 810,000


ÜNİTE 7

SİPARİŞ MALİYET SİSTEMİ

Çeşitli türde, özellikle müşterilerin isteklerine göre üretim yapan işletmelerde kullanılan sistemdir. Sipariş maliyet sistemindeki en önemli unsur sipariş maliyet kartıdır. Her bir siparişe ilişkin bilgiler bu kart üzerinde yer alır.

►Sipariş maliyet kartını oluşturabilmek için ilk madde malzeme istek fişi ve işçilik çalışma kartından faydalanılır.

Sapma (Fark): Bütçelenen Genel İmalat Maliyeti ile Fiili İmalat Maliyeti arasında ortaya çıkan farktır. Olumlu farklar için ilgili hesap alacaklandırılır. Olumsuz farklar için ilgili hesap borçlandırılır. Aradaki fark belirtilmek için Genel İmalat Maliyeti Hesabı kullanılır. Ayrıntı belirtmek isteniyorsa mamül, yarı mamül için ayrı ayru hesap açılabilir.

Sınav Sorusu…

Genel üretim giderleri hesabının borç kalanı 800,000,000 TL yansıtma hesabı alacak kalanı ise 900,000,000 TL’dir. Buna göre ne kadar eksik veya fazla yükleme söz konusudur?

Genel Üretim Maliyeti 800,000,000 TL  fiili, gerçekleşen
Genel Ür. Mal. Yansıtma 900,000,000 TL  bütçelenen, tahmini
100,000,000 TL fazla yükleme / olumlu sapma


Genel Üretim Maliyeti Yansıtma 900,000,000
Genel Üretim Maliyeti 800,000,000
Satılan Mamül Maliyeti 100,000,000
Sınav Sorusu…

Genel üretim giderlerinin borç kalanı 50,000,000 TL, yansıtma 60,000,000 TL. Yarı mamaüller üretim hesabının borç kalanı 200,000,000 TL, mamüllerin borç kalanı 3,000,000,000 TL. Bu bilgilere göre Genel Üretim Maliyetinin düzeltmesinde alacaklandırılması gereken yarı mamüller üretim hesabı kaç liradır?

200,000,000
200,000,000 + 50,000,000 + 3,000,000,000

60,000,000 – 50,000,000 = 10,000,000

0,06 x 10,000,000 = 600,000

Sınav Sorusu…

Yukarıdaki verilere göre ortaya çıkan fazla yükleme dağıtıma tabi tutulmadan doğrudan düzeltme tercih edilseydi, alacaklandırılması gereken hesap hangisi olacaktı ve ne kadar olacaktı?


Genel Üretim Maliyeti Yansıtma 60,000,000
Genel Üretim Maliyeti 50,000,000
Satılan Mamül Maliyeti 10,000,000

Ders Notları


Satılan malların maliyeti tükenmiş maliyetlere bir örnektir.

Giderler, bir dönemin gelirlerinden düşülen maliyetlerdir.

Dönem içi hammadde alışları + Dönem başı hammadde stoku – Dönem içinde kullanılan hammadde = Dönem sonu hammadde stoku

Bir üretim işletmesinin belli bir dönemdeki faaliyetleriyle ilgili bilgiler 1000 TL olarak şöyledir:
Dönem başı yarı mamul stoku 120 000
Dönem sonu yarı mamul stoku 180 000
Dönem başı mamul stoku 630 000
Dönem sonu mamul stoku 540 000
Dönem içinde tamamlanan malların maliyeti 980 000
Buna göre dönem içinde satılan malların maliyeti 1 070 000 000 TL dir.
Tamamlanan malların maliyeti + Dönem başı mamul stoku – Dönem sonu mamul stoku
= Satılan malların maliyeti
980+630-540=1 070 000 000


Safha maliyeti sistemi ve sipariş maliyeti sisteminde birim maliyetlerin hesaplanma yöntemlerine göre ayırım esas alınır.


Bir üretim işletmesinin belli bir dönemdeki faaliyetleriyle ilgili bilgileri ( milyon TL olarak ) şöyledir:
Dönem başı yarı mamul stoku 115
Dönem sonu yarı mamul stoku 120
Dönem başı mamul stoku 220
Dönem sonu mamul stoku 190
Satılabilir mamullerin maliyeti 755
Buna göre tamamlanan mamullerin maliyeti 535 milyon TL dir.
Tamamlanan mamullerin maliyeti + Dönem başı mamul stoku = Satılabilir mamullerin toplam maliyeti
T+220=755
T=535


Mamullere doğrudan yüklenebilme olanağı açısından bir fabrikada üretimde kullanılan elektrik enerjisi Endirekt maliyettir.


Giderlerin dönem gelirine yüklenmesindeki zamanlamaya göre ayırım gözönüne alınırsa, fabrika binasının aylık yangın sigortası için yapılan gider Mamul (imalat) maliyeti grubu içinde yer alır.


Stok bulundurma maliyetleriyle, sipariş maliyetleri toplamının en az olduğu nokta Optimal sipariş miktarını ifade eder.


Karar verme amaçları açısından, mevcut makinenin net defter değeri Batmış maliyettir. Alınacak kararlardan etkilenmez.


Mamulle ilişkisi açısından, mutfak dolabı imal etmek için kullanılan sunta Direkt malzemedir.



Bir işletmede üretimde kullanılan A malzemesi ile ilgili bilgiler şöyledir:
Tarih Miktar Birim Birim maliyeti (TL) Tutar (TL)
Stok 1 Eylül 300 40 000 12 000 000
Satın alınan 5 Eylül 1 500 44 000 66 000 000
Satın alınan 12 Eylül 1 000 50 000 50 000 000
Üretime verilen 15 Eylül 2 300
Satın alınan 22 Eylül 2 200 55 000 121 000 000
Üretime verilen 28 Eylül 2 000
Bu bilgilere ve son-giren ilk-çıkar (LIFO) yöntemine göre, Eylül ayında üretimde kullanılan malzemenin maliyeti 212 200 000 TL dir.
1000 tanesi 50 milyon
2300-1000=1300
1300 tanesi 57,2 milyon
2000 tanesi 110 milyon
Toplam 217 200 000 TL.


Yukarıdaki bilgilere ve ilk-giren ilk-çıkar (FIFO) yöntemine göre, Eylül sonundaki malzeme stokunun maliyeti 38 500 000 TL dir. 2200-1500=700
700 x 55000=38 500 000



Tamir-bakım ekibinde çalışanların aylık ücretleri endirekt işçilik maliyetlerine örnektir.



Genel imalat maliyetini oluşturan kalemler:
Üretim departmanı yöneticisinin aylığı-makinelerin amortismanı-endirekt malzeme


Kapasite yetersizliği bulunmayan bir işletme, bir müşterinin sipariş ettiği bir mamul partisinin bitirilmesi için fazla mesai yapmak zorunda kalmıştır. Bu fazla mesai farklarını muhasebeleştirmek için Siparişin direkt işçilik maliyetine eklenir.





Bir üretim işletmesinde genel imalat maliyetleri (GİM) üretime direkt işçilik maliyetleri esas alınarak yüklenecektir.
Bütçelenmiş GİM 1 500 milyon TL
Bütçelenmiş direkt işçilik 750 milyon TL
Bu dönem direkt işçilik maliyeti 86 milyon TL
Buna göre, bu dönem maliyetleri yüklenecek genel imalat maliyeti (GİM) 172 000 000 TL dir. (1500/750)*86=172 milyon



Bir üretim departmanına ilişkin 4 aylık tamir bakım maliyetleri şöyledir:
Aylar Makine Saatleri Tamir-Bakım Maliyeti(TL)
1 6 600 779 000 000
2 6 500 772 500 000
3 7 500 837 500 000
4 9 200 948 000 000
Düşük-yüksek noktalar yöntemi uygulayacaktır.(Faaliyet hacmi dikkate alınacaktır.)
Bu bilgilere göre makine saati (MS) başına düşen değişken tamir-bakım maliyeti 65000 TL/MS dir. 948-772,5=17 550
9200-6500=2700
17 550/2700= 65000 TL/MS



Yukarıdaki bilgilere göre aylık sabit tamir ve bakım maliyeti 350 000 000 TL dir.
948 000 000 –(9200 * 65000)=948-598=350 milyon
772 500 000 – (6500*65000)=350 milyon



Tekdüzen Hesap Planının 7/A seçeneğine göre, üretim için kullanılan elektriğin maliyeti, Genel Üretim Giderleri Hesabı fonksiyonel maliyet hesabının yardımcı hesaplarına kaydedilir.


Tekdüzen Hesap Planında 7/A seçeneğindeki maliyet hesapları, Fonksiyonellik esas alınarak büyük defterde düzenlenmiştir.



Maliyet yerleri sınıflaması açısından bir tekstil fabrikasında dokuma departmanı Esas üretim maliyet yeridir.


Bir üretim işletmesinde Döküm ve Montaj olmak üzere iki üretim departmanı mevcuttur. Dökümü yapılan parçalar Montaj Departmanına aktarılmakta ve üretim Montaj Departmanında tamamlanmaktadır. Montaj Departmanı yöneticisinin maaşı maliyet yerleri açısından değerlendirildiğinde bu departman açısından direkt maliyettir.



Esas maliyet yerleri P Q
Yardımcı hizmet Maliyet yeri A %50 %20
Yardımcı hizmet maliyet yeri B % 40 % 60

Toplam maliyetler A
210 000 000
Toplam maliyetler B 300 000 000
Ayrıca yardımcı hizmet maliyet yeri A’nın giderlerinden, yardımcı hizmet maliyet yeri B %30 oranında yararlanmaktadır.Bu bilgilere ve direkt dağıtım yöntemine göre A’dan R’nin alacağı pay 60 000 000 TLdir. 210*20/70=60 milyon



Yukarıdaki bilgilere ve kademeli dağıtım yöntemine göre B’den P’nin alacağı pay 145 200 000 TL dir. 210*30/100 + 300=363 milyon
363 *40/100=145 200 000



Birim maliyetlerinin hesaplanmasında kullanılan yöntemlerin (maliyet sistemlerinin) üretimin teknik özelliğine ve akışına göre yapılacak bir sınıflamasında Safha maliyeti sistemi (veya sipariş maliyeti) yer alır.

teşk.