PDA

Orijinalini görmek için tıklayınız : Oğuz Yabguluğu



BUDULGAN BOZKURT
23.Mart.2017, 22:55
Oğuz Yabguluğu ya da Oğuz Yabgu Devleti, Kiev Knezliği (http://www.wikiwand.com/tr/Kiev_Knezli%C4%9Fi) tarafından yenilgiye uğratılan Hazar Kağanlığı (http://www.wikiwand.com/tr/Hazar_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın gücünü kaybetmesiyle Hazarlar (http://www.wikiwand.com/tr/Hazarlar)'a bağlı olarak Hazar denizi (http://www.wikiwand.com/tr/Hazar_denizi) ile Aral gölü (http://www.wikiwand.com/tr/Aral_g%C3%B6l%C3%BC) arasında ve civarında yaşayan Şamanist (http://www.wikiwand.com/tr/%C5%9Eamanist)Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuzlar), 950 (http://www.wikiwand.com/tr/950) yıllarında Hazarlar (http://www.wikiwand.com/tr/Hazarlar)'dan kopuk bağımsız dönem yaşamaya başlamışlardır. Oğuz Yabguluğu 1055 (http://www.wikiwand.com/tr/1055) yılına kadar sürmüş ve daha sonra da Büyük Selçuklu İmparatorluğu (http://www.wikiwand.com/tr/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4% 9Fu)'nun bir parçası haline gelmiştir.
Oğuz Yabguluğu'nda subaşı (http://www.wikiwand.com/tr/Suba%C5%9F%C4%B1) görevinde bulunan ve Büyük Selçuklu İmparatorluğu (http://www.wikiwand.com/tr/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4% 9Fu)'nun kurucusu olan Selçuk Bey (http://www.wikiwand.com/tr/Sel%C3%A7uk_Bey) ile Oğuz (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz) yabgusunun arası giderek açıldı. Selçuk Bey (http://www.wikiwand.com/tr/Sel%C3%A7uk_Bey) ile Selçuk Bey (http://www.wikiwand.com/tr/Sel%C3%A7uk_Bey)'e bağlı boylar İslamiyet (http://www.wikiwand.com/tr/%C4%B0slamiyet)'e girince Selçuk Bey (http://www.wikiwand.com/tr/Sel%C3%A7uk_Bey): Müslümanlar (http://www.wikiwand.com/tr/M%C3%BCsl%C3%BCman), ***rimüslimlere (http://www.wikiwand.com/tr/***rim%C3%BCslim) haraç vermez. diyerek, yabgunun (http://www.wikiwand.com/tr/Yabgu) haraç memurlarını kovdu ve bağımsızlığını ilan etti. Selçuk Bey (http://www.wikiwand.com/tr/Sel%C3%A7uk_Bey) ve bağlı boyları daha sonra güneye indiler.
Oğuz Yabguluğu çevresindeki tüm devletlerle sorunluydu. Peçenekler (http://www.wikiwand.com/tr/Pe%C3%A7enekler), Kıpçaklar (http://www.wikiwand.com/tr/K%C4%B1p%C3%A7aklar) ve Karluklarla (http://www.wikiwand.com/tr/Karluklar) husumet içindeydiler. Oğuz-Kıpçak Savaşları'nı konu alan Dede Korkut Destanı (http://www.wikiwand.com/tr/Dede_Korkut_Destan%C4%B1)'nın bu dönemde yaşanan olaylar üzerinde yazıldığı düşünülmektedir.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/AD_750OguzYabgu.png/500px-AD_750OguzYabgu.png


Siyasi Tarih

İbn ül-Esir, Halife (http://www.wikiwand.com/tr/Halife) El-Mehdî döneminde, (775 (http://www.wikiwand.com/tr/775)-785 (http://www.wikiwand.com/tr/785)) Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuzlar)'ın Maveraünnehir (http://www.wikiwand.com/tr/Mavera%C3%BCnnehir) bölgesine geldiklerini bildirmiştir. Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuzlar), 9. yüzyılın (http://www.wikiwand.com/tr/9._y%C3%BCzy%C4%B1l) ikinci çeyreğinden beri Seyhun Irmağı (http://www.wikiwand.com/tr/Seyhun)dolaylarında yaşamaktaydılar. Oğuz Yabguluğu ise Oğuz Türkleri (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz_T%C3%BCrkleri)'nin, 10. yüzyıl (http://www.wikiwand.com/tr/10._y%C3%BCzy%C4%B1l)'ın ilk yarısında, kışlık merkezi Yenikent (http://www.wikiwand.com/tr/Yenikent) olarak kurdukları bir devletti.
Bu devletin başında yabgu (http://www.wikiwand.com/tr/Yabgu) bulunuyor, kül erkin unvanlı bir vekil ona naiplik yapıyor, orduyu da subaşı (http://www.wikiwand.com/tr/Suba%C5%9F%C4%B1) idare ediyordu. Oğuz Yabguluğu, komşuları olan Peçenekler (http://www.wikiwand.com/tr/Pe%C3%A7enekler), Kıpçaklar (http://www.wikiwand.com/tr/K%C4%B1p%C3%A7aklar) ve Hazarlar (http://www.wikiwand.com/tr/Hazarlar)’la sürekli çatışma içerisindeydiler. İbni Fadlan (http://www.wikiwand.com/tr/%C4%B0bni_Fadlan) (10. yüzyılın (http://www.wikiwand.com/tr/10._y%C3%BCzy%C4%B1l) ilk çeyreği) ve El-Mes‘udi (http://www.wikiwand.com/tr/El-Mes%C3%BBd%C3%AE)’ye göre, aralarında savaş eksik değildi. Harezm (http://www.wikiwand.com/tr/Harezm)’in yerli hanedanı Afrigiler, Oğuz (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz) baskısı altında idiler. Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuzlar)’ın doğudaki komşuları Karahanlılar (http://www.wikiwand.com/tr/Karahanl%C4%B1lar) ile de mücadele halinde oldukları, aralarındaki savaşlardan birinde, Oğuz yangusunun ölmesinden anlaşılıyor.
Diğer taraftan Kaşgarlı Mahmud (http://www.wikiwand.com/tr/Ka%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud), Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuzlar) ile Çiğiller (http://www.wikiwand.com/tr/%C3%87i%C4%9Fil) arasında köklü bir düşmanlıktan bahseder.[3] (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz_Yabgulu%C4%9Fu#citenote3) Kuzeyde Kimekler (http://www.wikiwand.com/tr/Kimekler) ile ise bazen dostça, bazen düşmanca ilişkiler devam edip gidiyordu. Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuzlar), genel olarak “Türk (http://www.wikiwand.com/tr/T%C3%BCrk)” adı yanında, yine siyasî bir adlandırma olarak “Türkmen (http://www.wikiwand.com/tr/T%C3%BCrkmen)” adını da taşıyorlardı ki Müslüman (http://www.wikiwand.com/tr/M%C3%BCsl%C3%BCman) ülkelerine geldikten sonra İslam (http://www.wikiwand.com/tr/%C4%B0slam) kaynaklarında bu isimle de anılmışlardır.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Mahmud_al-Kashgari_map.jpg/400px-Mahmud_al-Kashgari_map.jpg
Oğuz Yabguluğu’nun tarihi ile ilgili başkaca açık bilgiye rastlanılmıyor. Son Oğuz (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz) Yabgusu olarak Ali Han adında birinden söz eden ve Selçuklular (http://www.wikiwand.com/tr/Sel%C3%A7uklular)’ın ilk zamanlarında, “can düşmanı” olarak Tuğrul (http://www.wikiwand.com/tr/Tu%C4%9Frul_Bey) ve Çağrı Beyleri (http://www.wikiwand.com/tr/%C3%87a%C4%9Fr%C4%B1_Bey) hayli uğraştırdığı bilinen ünlü Çend (http://www.wikiwand.com/tr/Cend) “hakimi” Şah-melik’i de Ali Han’ın oğlu olarak gösteren Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî (http://www.wikiwand.com/tr/Re%C5%9F%C3%AEd%C3%BCdd%C3%AEn_Fazlullah-%C4%B1_Hemed%C3%A2n%C3%AE)'nin (14. yüzyıl (http://www.wikiwand.com/tr/14._y%C3%BCzy%C4%B1l)'ın ilk çeyreği) bu malumatı “destanî” nitelikte görülmektedir.
Divân-ı Lügati't-Türk (http://www.wikiwand.com/tr/Div%C3%A2n-%C4%B1_L%C3%BCgati%27t-T%C3%BCrk)'te, Oğuz (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz) illeri; Karnak (http://www.wikiwand.com/tr/Karnak), Sapran (http://www.wikiwand.com/tr/Sapran), Sitgün (http://www.wikiwand.com/tr/Sitg%C3%BCn), Karaçuk (http://www.wikiwand.com/tr/Kara%C3%A7uk), Cend (http://www.wikiwand.com/tr/Cend), Yenikent (http://www.wikiwand.com/tr/Yenikent), Sugnak (http://www.wikiwand.com/tr/Sugnak) olarak kaydedilmiştir. 1000 (http://www.wikiwand.com/tr/1000) yıllarına doğru Oğuz Yabguluğu yıkıldı. Oğuz Yabguluğu'nun yıkılmasının nedeni doğudan Kıpçak (http://www.wikiwand.com/tr/K%C4%B1p%C3%A7ak) kökenli Kimek Kağanlığı'nın baskısı ve Selçuk Bey (http://www.wikiwand.com/tr/Sel%C3%A7uk_Bey)'in kendisine bağlı kalabalık Oğuz (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz) boylarıyla, Oğuz Yabguluğu'ndan ayrılmasıdır. Oğuz Yabguluğu yıkıldıktan sonra Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz)'ın bir bölümü Karadeniz (http://www.wikiwand.com/tr/Karadeniz)'in kuzeyinden batıya doğru göçtü. Diğer Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz) ise önce Cend (http://www.wikiwand.com/tr/Cend) bölgesine, oradan Horasan (http://www.wikiwand.com/tr/Horasan)'a ve ardından Anadolu (http://www.wikiwand.com/tr/Anadolu)'ya yönelmiştir. Diğer bir bölümü ise yerlerinde kaldılar. Günümüzdeki Türkmenistan (http://www.wikiwand.com/tr/T%C3%BCrkmenistan) devleti, bu yerlerinde kalan Oğuzlar (http://www.wikiwand.com/tr/O%C4%9Fuz)'ın soyundan gelmektedir.